Dromen van heldendaden*

Het is kenmerkend voor vele jongemannen dat zij hun grenzen willen verleggen; uitdagingen willen aangaan en hun mannelijkheid willen bewijzen. Zij dromen van heldendaden en eer en glorie. Het is ook kenmerkend voor moeders dat zij hun kinderen willen behoeden voor het lijden dat zo’n streven met zich mee kan brengen.  

Het bekendste voorbeeld van zo’n jongeman en zijn moeder is te vinden in de ridderroman ‘Parsival’ van Chrestien de Troyes uit de 12e eeuw. De moeder van de naïeve Parsival probeert hem te behoeden voor het lot dat zijn twee broers en vader niet konden ontlopen: het ridderschap en de vroege dood. Voor de moeder zijn deze twee onlosmakelijk verbonden. Zij bedenkt dat als zij Parsival maar bij zich houdt in het bos, en hij nooit ridders zal zien, zijn hart er ook niet naar uit kan gaan, en zij hem voor altijd bij zich kan houden. Maar het lot laat zich niet zo gemakkelijk manipuleren. Parsival ziet op een zonovergoten lentedag vijf ridders in schitterende harnassen, en valt in aanbidding op zijn knieën voor hen neer: hij ziet de ridders aan voor engelen, omdat zijn moeder hem verteld heeft dat dat de mooiste schepselen zijn, ooit door God geschapen. Als hij verneemt dat het geen engelen, maar ridders zijn, wil hij nog maar een ding: ook ridder worden. Als hij dit mededeelt aan zijn moeder, is dit haar reactie:

Zodra zijn moeder hem het woord ‘ridder’ hoort zeggen, valt ze in onmacht en toen ze weer bij kennis kwam klaagde ze diepbedroefd: ‘Wee mij! Nu ben ik verslagen! Lieve goede zoon, ik dacht je voor het ridderschap te behoeden door te maken dat je er nooit van zou horen, noch ooit een ridder zou zien!’

Parsival staat symbool voor al die jonge mensen die hun ouderlijk huis verlaten; net als hij gaan zij op zoek naar de graal. De graal als metafoor voor het individuele levensdoel. Dat deze tocht inderdaad met beproevingen gepaard zal gaan, is onvermijdelijk. Dat had de moeder van Parsival goed ingezien. Echter, het lot tegenhouden kon zij niet.

Evenmin als de moeder van Achilles. Zij voorzag als godin het lot van haar zoon en probeerde hem van zijn tocht naar Troje af te houden. Zij vertelde dat hij kon kiezen uit twee mogelijkheden: of hij zou lang leven, maar roemloos sterven, of hij zou onsterfelijk worden in de geschiedenis van de mensheid, en jong, als een held, zijn dood in Troje vinden. De Ilias verhaalt waarvoor Achilles koos.

Ook wij, moderne ouders, zouden onze kinderen willen behoeden voor al het lijden, en hen voor altijd bij ons willen houden. Maar daarmee benemen we hen tegelijkertijd de kans om voorbij te zien aan zichzelf en belangrijk te zijn voor anderen.

* De slapende soldaat op de foto leest The Forgotten Soldier van Guy Sajer: een autobiografische roman over een soldaat aan het Russische front in 1942. Het verhaalt van de 'coming of age' van een soldaat, die naïef de oorlog ingaat, maar gaandeweg zijn onschuld verliest en er volkomen gedesillusioneerd weer uitkomt. Een klassieker, en populair onder militairen door de dubbelheid van horror en romantiek.