In 1953 schreef fotograaf Edward Weston ‘that it would be foolish to imagine that colour would kill black and white.’ Heeft hij gelijk gekregen? Het grote publiek had een overweldigende voorkeur voor kleurenfoto’s maar dat maakte kleur in de ogen van de kenners juist ordinair, alledaags, meer iets voor amateurs. De verkoop van zwart-wit films liep terug van 80 miljoen in 1970 tot 30 miljoen in 1880. Inmiddels is het doek gevallen voor de diakleurenfilm Kodachrome, die is niet meer leverbaar en zo zullen er meer films gaan verdwijnen. Digitaal heeft de fotografie overgenomen en kleur heeft ruim gewonnen in kranten, tijdschriften en de fotografie.  Toch zie je nu dat het zwart-wit via de achterdeur weer terugkomt. Another Woman, het eigenwijze en toch sjieke tijdschrift van Job van Bennenkom heeft in zijn laatste editie alle foto’s in zwart wit gedrukt, behalve de reclamebeelden, die zijn allemaal in kleur. De Appel bracht bij zijn openingsexpositie een boek in zwart-wit uit. Er is vanuit de kunst weer een belangstelling voor ouderwetse reproductiemethoden zoals stencilen en goedkoop zwart-wit kopiëren.

Het Fotomuseum in Rotterdam start een groot project met ZWART/WIT als inzet. De installatie Chance van Christian Boltanski vormt het startschot voor dit programma dat zal bestaan uit drie installaties en twee grote tentoonstellingen, een over zwart (2013) en een over wit (2012). Het Wertheimer fonds (een fonds op naam ondergebracht bij het Prins Bernhardfonds) steekt extra geld in het fotomuseum ‘om er een schepje bovenop te doen’ zoals ze het zelf noemen. Want het gaat goed maar kan nog beter. Ze dachten daarbij aan vernieuwende maatschappelijke experimenten in het museum, die ook de confrontatie met het museum aangaan. Intendant Anne van der Zwaag heeft naar hun idee het ideale cv om de fotografie uit het platte vlak te halen, de fotografie uit te dagen, in een bredere context te plaatsen, van de cinema de beeldende kunst, vormgeving mode.

Ruud Visschedijk (directeur): ‘Wij hebben een collectie waarbij de nadruk ligt op het begin van de twintigste eeuw waarvan het grootste deel uit zwart-wit foto’s bestaat. Zoals het werk van Aart Klein met het diepe zwart als handelsmerk. In het verleden was zwart-wit een gegeven en riep daarom geen discussie op; het filter van de foto kleurde de wereld in schaduwen in. Nu zie je een verschuivende betekenis van zwart-wit en om dan een positie te bepalen van deze fotografie ga je als vanzelf terug naar het archief. Fotografie is een sterk visueel middel dat in de haarvaten van de samenleving een functie vervult die we heel vanzelfsprekend vinden, het is een van de oudste nieuwe media, door televisie en digitale media is fotografie alleen nog maar belangrijker geworden.


Ik kijk naar een foto van Ed van der Elsken. Een zwarte man poseert naast een blanke vrouw, zijn arm om haar middel waardoor op de witte huid een verdwaalde zwarte hand ligt en op zijn zwarte schouder spierwitte vingers tevoorschijn komen. Om het stel heen hangt een wit aura dat oplost in het donker. Het paar lijkt als een Yin Yang symbool te functioneren, een symbool dat we vandaag hard nodig hebben. Het is een foto in zwart-wit die de sterke contrasten prachtig uitbuit om gelijkheid te symboliseren.

Een tentoonstelling over Zwart en Wit, is dat geen valkuil voor clichés en open deuren, wat moet ik me er bij voorstellen? Ik vraag het aan curator Anne van der Zwaag. 'Het is vreemd met kleuren, net als namen van kinderen, ieder heeft daar sterke eigen associaties bij. Toch staat wit vooral voor de onschuld, lelieblank, en zwart voor het donker, het duister. Ik heb het altijd vreemd gevonden dat mijn huidskleur verbonden zou zijn met iets positiefs. In de uitwerking van de tentoonstellingen zal ik het veel breder aanpakken dan de directe associaties met de kleur zelf, de gekozen kleur (zwart of wit) zie ik als een referentie, om er een andere positie tegenover of naast te zetten. De consequenties van het uit elkaar halen van zwart en wit in die twee tentoonstellingen moet je ook in die optiek zien. Wit hangt samen met de betekenis van het witte doek, de mogelijkheden, de white cube. In de expositie over zwart speelt het verdwijnen een rol, het donker als het verdwijnen van het beeld, de donkere kamer waar het doek valt. Het gaat steeds om het innemen van een positie. De installatie van Boltanski geeft een ervaring, gebaseerd op de herinnering, een moment uit het verleden. Deze installatie was in Venetië te zien tijdens de Biënnale en daar viel het zonlicht ruim over de installatie heen. Hier in Rotterdam past Boltanski de installatie aan de ruimte aan en vanuit het donker lichten de foto’s veel meer op, bijna als een achtbaan, nog veel geconcentreerder.'


Zwart en Wit.
Te beginnen met wit:
Little whites, moved & moving whites, whites to watch out for, Whites with an X, Whites, when the whites comes mixed with black, paperwhites, the whites in your ears, color chip whites, shiny whites, wet whites, prepositional whites, whites with a reputation, imperfect whites, whites not as white as expected, whites destined to be unwhite, effervescent & intangible whites, squishable & crumbable whites, cover-up whites, useless whites, profound whites, plain everyday whites, miscellaneous whites, his own kind of white, whites that have nothing to do with white, whites we know more about in black.(een rijtje van de kunstenaar Joseph Grigely)

Gratis entree voor de Motley-lezer, neem een mister Motley mee en je mag gratis de expositie bezoeken

CHRISTIAN BOLTANSKI | CHANCE
22.JAN_26.FEB.2012
Nederlands Fotomuseum, Wilhelminakade 332, Rotterdam