Tijdens het Studium Generale op de KABK in Den Haag sprak Michiel van Nieuwkerk met vier Hollandse meesters over hun studietijd, de totstandkoming van hun kunst en het huidige politieke klimaat. Het Studium Generale wordt georganiseerd door Hanne Hagenaars. 

Paul Kooiker

‘Ik ben het klassieke geval van heel vroeg beginnen en niets anders meer kunnen. Ik was 17 jaar en wilde maar één ding: foto’s maken. Na de MTS ben ik naar de Rijksakademie gegaan, een cruciale periode in mijn carrière. Ik voelde de competitie. Je denkt dan: hier moet het allemaal gebeuren. Mijn ontwikkeling kwam in een stroomversnelling. In je eentje in een atelier zonder feedback of hulp kun je het ook maken, maar het duurt dan gewoon twee keer zo lang. Op de Rijksakademie heb ik een encyclopedie van het leven gemaakt met verschillende hoofdstukken: natuur, ziekte, etc. Alle foto’s die ik aan de muur hing leken het ultieme kunstwerk. Dit was mijn eerste echte werk en gaf enorme vrijheid. Ik bedacht me hoe makkelijk het ging en hoopte toen dat dit gevoel voor altijd zou blijven. Pas toen ik van de Rijksakademie kwam, was ik autonoom kunstenaar en kon ik van mijn werk leven.

Na dit werk begon het echte ploeteren. Werk maken blijft een zoektocht die niet lichter of duidelijker wordt naarmate je ouder en ervarener bent. Mijn werk wordt ook niet beter, er vindt alleen een ontwikkeling in techniek en efficiëntie plaats. Ik maak meestal drie projecten per jaar, waarvan er twee goed zijn en er één in de prullenbak belandt. Alleen de uitgever krijgt mijn werk in vroeger stadia te zien, omdat ik me altijd schaam. Pas als er een deadline is, of/en een tentoonstelling, treed ik naar buiten. Dan is er geen uitweg meer.

Het kunstenaarschap kun je niet leren, daarvoor moet je talent en wilskracht bezitten. Fotografie is een dwingend medium waarin techniek ontzettend aanwezig is, meer nog dan bij andere kunstvormen. Studenten op de academie willen allemaal de techniek leren. [Kooier doceert aan de kunstacademie –red.] Ik ben daar geen voorstander van. Techniek moet je overstijgen. Ik heb zo mijn eigen methodes. Ik knal alle kanten op, terwijl bijvoorbeeld een Rineke Dijkstra hele kleine stapjes neemt en een gestage ontwikkeling heeft. Als ik iets afsluit wil ik er ook echt niet meer mee verder. Ik heb geen zin om wéér dikke vrouwen op tafels te draperen (En ik zou graag nog eens een goed werk over de dierentuin willen maken).

Toch lijken mijn werken op elkaar. Het gaat altijd over kijken: voyeurisme. Mijn werk is kenmerkend vanwege zijn anonimiteit: ik fotografeer nooit een gezicht. Wat kunst is, dat weet ik niet. Ik leef het. Kunst is een lastig gegeven. Sturen kun je kunst niet, ook niet je eigen werk. Soms raak ik het grote publiek, door middel van mijn boeken of tentoonstellingen. Maar dat heb ik niet in de hand. Ik meng me ook niet in de discussies rondom kunst. Bij De Mars van de Beschaving werd ik gevuld met plaatsvervangende schaamte. In plaats van te protesteren zouden kunstenaars in hun ateliers aan het werk moeten zijn.’


Hollandse Meesters zijn 15 minuten durende filmportretten die hedendaagse Nederlandse kunstenaars aan het werk tonen, gezien door de ogen van gerenommeerde filmmakers. In deze serie zijn portretten gemaakt van onder andere Philip Akkerman, Natasja Kensmil, Paul Kooiker, Berend Strik. Tijdens het Studium Generale werd eerst het filmportret getoond en vervolgens interviewde Michiel van Nieuwkerk de betreffende kunstenaar.

De gesprekken zijn opgetekend door Heske ten Cate