Soulmates is het ideaal, in liefde en in vriendschap. Elkaar woordeloos begrijpen en aanvoelen. Hierover gaat dit verhaal, over de vriendschap tussen Hannah Arendt en Mary McCarthy. Arendts grote behoefte aan privacy. Mary logeerde vaak bij haar en kwam zo van alles te weten, haar favoriete ontbijt, een gekookt ei, toost met anjovispasta, grapefruitsap, ham en koffie.  Toen Hannah Arendt na de dood van haar man bij deze Mary logeerde, kreeg ze een eigen appartement, en Mary kocht een ontbijt in voor haar, alles perfect zoals ze het graag had. Bij de uitleg over waar alles stond vroeg Hannah Arendt bij de tube ansjovispasta, ‘wat is dat, oh!’ Haar gezicht betrok, Ze vond het duidelijk niet prettig.

Mary wist dat ze iets verkeerd had gedaan. Ze realiseerde zich dat Arendt niet gekend wilde worden in al die al te privé gewoonten. ‘And I had done it to show I knew her, a sign of love, thereby proving in the last analysis I did not know her at all.’ Ik had juist het ontbijt gemaakt zoals ze het altijd het liefste wild hebben, als een teken van liefde, maar mijn gebaar laat juist zien dat ik haar helemaal niet goed kende. Als je iemand te goed kent moet je dat niet laten blijken, je moet iemand zijn privacy gunnen.

Mooi verhaal, dat je iemand zo goed kent en juist zwijgt over hoe goed je hem kent. Bijvoorbeeld zweetvoeten, iemands obsessies, dat je weet waar iemands gevoeligheden liggen.

De filosoof Hannah Arendt was van mening dat een serieuze vriendschap het leven de moeite waard maakt (niet de liefde, dat vond ze meer een soort totalitair systeem voor twee). Afstand. Vriendschap is voor haar geen uitwisseling van intimiteiten, alles delen, je hart openen maar ‘in deze verwarde wereld, in het donker, elkaar een sprankje licht brengen.’ Je leert vrienden kennen in hun donkere periode, als iemand depressief is.

Wat is waarheid wat is leugen?
Ik heb eens meegemaakt dat een vriendin van mij in haar hoofd een beeld van mij had opgebouwd dat niets meer met mij te maken had. Allerlei handelingen werden negatief geïnterpreteerd en in haar hoofd was het plaatje op een bepaald moment helemaal rond, ik was in haar ogen een soort boze heks geworden in plaats van een lieve vriendin. Gelukkig schreef ze me er een brief over en hebben we het kunnen rechtzetten. Leugens ontstaan soms in je hoofd.

In deze tijd is het schaamtevol om geen vrienden te hebben, er is sprake van een friendship conspiracy. Natuurlijk heeft de maatschappij goede redenen om de lof van vriendschap te bezingen, zonder vriendschap zou civilisatie niet bestaan, geen vrienden hebben maakt een persoon, onbetrouwbaar verdacht. Vrienden zijn belangrijk voor je reputatie, iemand die niet geeft om zijn reputatie is als een terrorist zonder angst voor de dood.

Vriendschap wordt ook wel gezien als een weg naar conformiteit, als vernietiger van het individualisme.

‘One can describe the writer as the sensitive person who is never given his due… who feels even in friendship and love that breath of antipathy that keeps every being distant from others and constitutes the painful, nihilistic secret of individuality’. Robert Musil.

De schrijver Marcel Proust was een van de weinigen die sceptisch was tegenover vriendschap. Het individu verliest zichzelf in gezelschap. ‘Like all habits, friendship is a deadener, a distraction from the vague emptiness that we confront in solitude as a premonition of death.’ Vriendschap neemt een hoop tijd in beslag die ons afleidt van werk en kunst. 'Friendship is totally bent on making us sacrifice the only part of ourselves that is real and incommunicable (except through art) to a superficial self.' Proust, door astma aan bed gebonden in een met kurk beklede kamer, kon misschien ook niet anders dan zo denken.

Soms hoor je dat liegen niet mag. In de 10 geboden luidt het negende verbod: ‘Leg over een ander geen valse getuigenis af.’ Maar mag je over jezelf wel een valse getuigenis afleggen?

Ik ben enorm op de waarheid gesteld, ik houd meer van botte eerlijkheid dan beleefdheid, en haat leugens over vreemdgaan of om je eigen foute gedrag te verbergen. Toch zal ik het ook doen. En ik hou ook weer van leugens en bluf, er zijn veel situaties denkbaar waarin liegen beter is dan de waarheid spreken.


Colin Powel.
Hij verkoopt de hele wereld een leugen, deze leugen was de reden om de oorlog in Irak te starten.



Brigitte Waldach maakte deze foto’s en gaf de expositie de titel Es war Mord mee. ‘Het begrip werkelijkheid is zo moeilijk’, zegt ze in een interview met Lukas Keijser. Als je met een gebroken hart door de straat loopt ziet die er totaal anders uit dan als je net verliefd bent. Als je in de war bent verschuift ook je idee over de werkelijkheid, maar voor jou is dat dan wel realiteit. Hoe we met elkaar omgaan hangt af van de afspraken die bestaan over het leven. Dat betekent dat mensen vaak toneelspelen om in het leven te kunnen functioneren, een beetje zoals in een soap, deze mensen maken niet de echte pijn en dieptes van vriendschappen mee en krijgen nooit te horen wat hun fouten zijn.

De posities die de vrouw op haar foto’s inneemt verwijzen naar de clichéposes en cliché standpunten die regisseurs gebruiken om emoties weer te geven. Haar kleding is als die van een stripfiguur, en doet denken aan Schanulleke uit Suske en Wiske. Doordat de vrouw die we zien een beroemde actrice is (in Duitsland) wordt het spel met de werkelijkheid nog meer benadrukt. Je komt nooit te weten wie zij is en wat er gebeurd is. Moord misschien?

Identiteit, wie ben je, is met veel leugens omgeven, of misschien is er niet één identiteit. Als iemand mij ontmoet op het moment dat ik net enorm chagrijnig ben, en ik doe onaardig kan hij me voor de rest van zijn leven als een onaardig mens betitelen. Hij kan het ook nog rondvertellen, dan wordt het steeds meer waar, en hij kan het op facebook zetten. Dan is het absoluut waar geworden. De grens tussen een leugen en ‘een ander perspectief op de wereld’ is klein.

Ik heb een zoon van 27, toen hij 11 jaar was vertelde hij een prachtig avontuur dat hij had meegemaakt, tot op een gegeven moment mijn vriend riep, ‘he, dat heb ik meegemaakt, dat is mijn verhaal.’ Ongemerkt had hij zich feiten toegeëigend uit het leven van een ander, niet zozeer als feiten maar wel als verhalen om te vertellen.