Afgelopen maandag hield ik een lezing voor de Herfstsalon van ArtEZ studium generale (Friends! Collaborate, Interact, Share) een week waarin studenten in interdisciplinaire groepen aan de slag gaan en werk zullen maken. De Herfstsalon wil inzoomen op het thema ‘liegen’ vanuit Vriendschap.


In mijn archiefkast staan de mappen leugen en vriendschap op alfabet keurig tussen alle ander mappen in. Nu liggen beide mappen op mijn tafel, er in zitten allerlei interessante artikelen maar niets over kunst. Het zijn twee gescheiden mappen, hebben ze wel iets met elkaar te maken?  


Verder liggen op mijn tafel uitgeknipte artikelen die ik nog wil lezen en dan opberg in mijn archief. Beeldend kunstenaar Rosemarie Trockel zegt in een interview een aantal opmerkelijke dingen: als jong meisje lijdt ze aan agorafobie, ruimtevrees, en dat hindert haar ontwikkeling als kunstenaar, ze durft het huis niet uit. Ze ontmoet Monika Spruth en ze worden vrienden, met Monika durft ze ook voor het eerst galeries te bezoeken. Deze Monika Spruth opent een galerie in hun gezamenlijke werkruimte. Over de keuze van de exposerende kunstenaars is ze heel duidelijk: ‘it was always friendship that started it.’ Dus niet de kwaliteit van het werk, maar de vriendschap. Kom daar nog maar eens om in deze tijden van ondernemerschap en netwerken.


In die expositieruimte heeft Rosemarie Trockel haar eerste solo. Dan zegt ze: 'Monika nam veel verplichtingen van mij over, soms speelde ze mij: There were even times when she made appearances as Rosemarie Trockel.’ Fascinerend, een galeriehouder die doet alsof ze de kunstenaar zelf is. Vanuit vriendschap! Een lieve leugen.

Ik herinner me een discussie over ‘reality and fiction’ in het Stedelijk Museum, waarbij Barbara Visser werd geinterviewd. Het was een interessant gesprek maar het werd nog spannender toen mijn vriendin me plotseling in het oor fluisterde: ‘volgens mij wordt er vals gespeeld en zit de echte Barabara Visser achter in de zaal.’ Het gesprek zelf had onze aandacht verloren, enkel de vraag of het echt was of niet hield ons nog bezig. Nu staat dit interview als een werk gearchiveerd op haar site: ‘Lecture with actress, 1997. For an evening of ideas between artists and philosophers about reality and fiction, Barbara Visser was invited to talk about her works. Instead, Visser employed a tall blond actress with no previous knowledge of her work to do the lecture instead, equipped with an invisible earpiece, repeating what Visser was prompting in her ear.’


En Barbara Visser geeft een lezing over dit interview.

Op een expositie in het Casino van Luxembourg – Forum d'Art Contemporain was het werk van Barbara Visser onmogelijk te vinden. Uiteindelijk kwam ik een briefje tegen waarin melding werd gemaakt dat alle medewerkers van het museum twee setjes zwart katoenen ondergoed hadden gekregen met daarop vastgenaaid een roestvrij staal logo dat ze moesten dragen tijdens het werk. Onder hun kleren. Op haar site kreeg ik pas een indruk van dit werk want je durft toch niet echt te vragen aan iemand van de staf of je zijn/haar onderbroek mag zien, je moet het dus maar geloven. Het zou ook een project kunnen zijn dat werkt met enkel de verbeelding. Is het wel waar? Wie weet dat iedere medewerker in de ochtend denkt: ik doe lekker mijn eigen slipje aan.


Ieder werk in de serie Date Painting van On Kawara, bevat een krant van de plaats waar de kunstenaar zich op dat moment bevindt. Stel dat we zouden horen dat ze allemaal op een dag zijn gemaakt, bijvoorbeeld aan het eind van de maand.

De authenticiteit bestaat er in, dat het kunstwerk authentiek is, in de zin van ‘eerlijk’, ‘oprecht’, ‘echt’ met betrekking tot dat waarvan het een uitdrukking is, een sociaal punt binnen een tijdsgeest/cultureel‐historisch domein. On Kawara gaat het om tijd, dat we stipjes zijn in de grote kosmos, ene moment naar het andere. Alle werken maken op een dag aan het eind van de maand zou dat ontkennen.


Dat doet me denken aan een verhaal van Sina Najafi, hoofdredacteur van het tijdschrift Cabinet. De titel is: Once upon a time there was, once upon a time there was not.

Najafi is geboren en opgegroeid in Iran, op de vlucht voor het regime verhuisde zijn familie naar Londen. Tientallen jaren later kreeg hij post, in een e-mail vroeg ene Kamran of Sina Najafi dezelfde Sina was die op een bepaalde particuliere school in Teheran had gezeten in de jaren zeventig. Ja, dat was zo, voordat de familie naar Engeland emigreerde zat Sina op die school. Sina schreef hem terug dat dat klopte en vroeg Kamran of hij dan ook die school had bezocht. Hij herinnerde zich geen Kamran.

Kamran reageert dat ze beste vrienden waren geweest van hun vijfde tot hun tiende jaar. En hij stuurde een foto mee, twee jongens beiden in een korte broek. Maar Sina herinnerde zich hem nog steeds niet. Vervolgens kwam er de ene foto na de andere, steeds met ‘you’ en ‘me’ erop geschreven. Er komt geen herinnering boven bij Sina. ‘You apparently never cared for our friendship like I did’ antwoordt Kamran.

Misschien was dat zo, misschien is er sprake van twee perspectieven op een vriendschap. Of was het gat in het geheugen geslopen door zijn exil naar Engeland, dat het een effect had op zijn verleden, een verloren thuis.

We edit our past, zo eindigt het verhaal. Wat is dan leugen en waarheid?

Beelden van een vriendschap: Allessandra Sanguinetti- kan niet anders dan waar zijn want zij volgt de meisjes een groot deel van hun gezamenlijke leven, wel heb je soms het idee dat in de foto's de werkelijkheid iets is geregisseerd.