Het mooiste van een bezoek aan een onbekende biënnale in een ver land, zoals de Biennal do Mercosul in Porto Alegre in Brazilië is de ontmoeting met een stad waar je anders nooit van je leven zou komen. We logeren in het City hotel dat net zijn 60 jarig jubileum achter de rug heeft en iets van de glorie van toen is nog te bedenken, nu is het vooral verlaten en hangt er sigarettenrook van de afgelopen 60 jaar.  We zetten onze bagage in de kamer en gaan de stad in. Inmiddels is het donker en alle straten zijn verlaten, maar ook weer niet, alleen weten we niet precies waar wie zich bevindt. We groeten mannen die de plastic zakjes uit de vuilnisbak halen, vrouwen die voor hotel Amalia rondhangen en andere mensen die het niet echt goed redden in deze vreemde stad. Er is een tunnel waar de zwervers hun thuisland van hebben gemaakt, donkere straten, en ook al staat het City hotel in de historische binnenstad, nergens zien we iets dat oud is. De rolluiken zijn overal naar beneden, en alles oogt donker en verlopen, als een stad waar de hoofdpersoon van een film per ongeluk is gestrand en je weet dat hij gruwelijk onderuit gehaald gaat worden. Porto Alegre is een verlopen industriestad, grensstad, smokkelstad waaruit alle Braziliaanse charme is weggezakt. Wij zijn hier gelukkig met een duidelijk doel: kunst kijken.


We roepen de hulp van een taxi in. De chauffeur is een jonge man met te grote oren en een smal gezicht met een uitdrukking die aangeeft dat hij in deze wereld voor zichzelf heeft gekozen en hij heeft iets van speed op. Razendsnel gaan we nu door de wijken heen. Later wordt ons ongemakkelijke gevoel bevestigd door het feit dat Porto Alegre de meest criminele stad van Brazilië is. Toch kent de stad vele lagen zo in de loop van de volgende dag leren we ook hele charmante buurten kennen waar we door de allerliefste mensen de weg worden gewezen. Aan het eind van de dag is het centrum overvol forenzen die op bussen wachten en auto’s die in lange files de stad uit willen. Een gekmakende hoeveelheid mensen en een stinkende drukte.



Porto Alegre is de basis van de Biennal do Mercosul. De stad ligt in het Rio Grande de Sul, het zuiden van Brazilië en heeft als knooppunt altijd een soort status aparte gehad. De Biënnale van Mercosul richt zich sinds 1997 nadrukkelijk op deze aangrenzende handelslanden (Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay) en wil de kunst van midden Amerika laten zien. Curator José Roca heeft als thema voor deze 8e editie gekozen voor Geo Poetics: to address territoriality from geographical, political and cultural perspectives, and will include notions of locality, territory, mapping and frontier, the Mercosul as a geopolitical construct, the supranational organisations of the region and the city of Porto Alegre as a place to be discovered and activated through art.

Bekende kunsttaal en Geopoetics is zelfs een beetje een afgezaagd thema maar het past natuurlijk wel goed bij een kunstmanifestatie die zich nadrukkelijk in de regio presenteert en de landen met elkaar wil verbinden. De grens, immigratie, discours, democratie, cartografie en politiek, nationale symbolen en de mark vormen de subthema’s.



De kunstmanifestatie vindt plaats in grote hallen langs de rivier en op locaties verspreid door de stad. Overal is het druk met Portugees of Spaans sprekende bezoekers en wij zijn de enige uit een ander werelddeel op dat moment. Overal lopen jongens en meisjes rond met blauwe hesjes die in druk gesprek zijn met de bezoekers over de betekenis van de kunstwerken. Bij hen kun je met je vragen terecht en als je alleen wilt kijken wordt je ook niet gehinderd door een overdosis uitleg. Voor ons zoeken ze steeds iemand die Engels spreekt, geen vanzelfsprekendheid in Brazilië.



foto's Hanne Hagenaars en Ernst van de Hoeven
The 8th Mercosul Biennial , Porto Alegre from September to November 2011.