De werktafel van Yoshihiro Suda, Japan, 2006

Het idee dat handwerk ouderwets is en alleen door (huis)vrouwen beoefend wordt, is al lang achterhaald. Een tijdje geleden was er zelfs een hele breihype onder beroemde Hollywood filmsterren. Zo werd bekend dat bijvoorbeeld Scarlett Johanson, Uma Thurman, Cameron Diaz en Russel Crow regelmatig de breipennen oppakken. 

Handwerk is verwant aan design, mode en beeldende kunst en naast dat het een leuke hobby kan zijn om de tijd (op een filmset) mee te verdrijven, wordt er ook veel mee geëxperimenteerd door hedendaagse kunstenaars. Een aantal jaar geleden vond daarom in het Victoria and Albert Museum en in samenwerking met de Crafts Council een tentoonstelling plaats over handwerken in de hedendaagse beeldende kunst. De tentoonstelling, Out of the Ordinary: Spectacular Craft, is een groepstentoonstelling met werk van zeven internationale kunstenaars die met ouderwetse technieken, alledaagse materialen weten om te toveren tot buitengewone objecten.

Zo zijn de levensechte bloemen en planten van Yoshihiro Suda uit hout gesneden waarbij sommige bladeren zo dun zijn dat je er bijna doorheen kunt kijken. Het resultaat plaatst Suda op plekken waar je er toevallig tegenaan kunt lopen, of waar je het eenvoudig kunt missen.

Lu Shengzhong, The Book of Humanity: The Empty Book, 2005 (detail)

Lu Shengzhong heeft van de Chinese traditie van het papier snijden – een volkskunst traditie die in China vooral geassocieerd wordt met ongeletterde boerinnen - iets werkelijk spectaculairs gemaakt. Duizenden met de hand uit papier gesneden figuren decoreren de tentoonstellingswanden of hangen van het plafond. Enorm indrukwekkend, alleen al door de tijd en concentratie die in het werk is gaan zitten.

Lu Shengzhong, The Book of Humanity: The Empty Book, 2005

Susan Collis laat voorwerpen er vies en gebruikt uitzien door er met de hand op te borduren of het in te leggen met parelmoer en kostbare stenen. De vlekken symboliseren de restanten van het maakproces, dat wat normaal juist verborgen blijft.

Susan Collis, Paint Job, 2004

In een van de teksten in de catalogus van Out of the Ordinary schrijft Glenn Adamson over de ongelooflijk snelle opkomst van het handwerken. Het feit dat handwerk tegenwoordig mainstream is geworden en zijn plek als tegenhanger van de massaproductiecultuur eigenlijk verloren heeft, is volgens hem juist de reden waarom er opnieuw naar gekeken moet worden.

Wat mij vooral opvalt aan alle kunstenaars in de catalogus is hun uitzonderlijke gebruik en beheersing van materialen. Als het waar is wat Adamson stelt, dat handwerken geen strijd meer kan aangaan met onze massaproductiemaatschappij omdat zij er in opgenomen is, dan kan zij misschien wel een tegenhanger vormen voor de gangbare, maar toch ook al verouderde, notie van een beeldende kunst die het idee boven alles stelt. De Cartesiaanse scheiding tussen het lichaam en de geest zijn in onze cultuur nog altijd zeer geaccepteerd. In een andere tekst uit het boek schrijft Jonathan Hoskins: ‘…when an artist tells us they had nothing to do with the fabrication of a piece of work, that their body was redundant in the process, it only underlines their role as the originator of ideas, the artist, and not the ‘technician’. En hij gaat verder door te vertellen dat dit idee zelfs nog veel ouder is dan Rene Descartes; zo was schilderen voor Leonardo da Vinci superieur ten opzichte van beeldhouwen omdat, ondanks dat bij beeldhouwen de fysieke inspanning groter is, bij het schilderen de mentale inspanning het grootst is.

Anne Wilson, Topologies, 2002

Dat is misschien de belangrijkste boodschap van deze tentoonstelling en de herwaardering van het handwerk in het algemeen. Want de kunstenaars werken lang en intensief aan de werken: Susan Collis werkte 6 maanden aan haar eerste ‘Step ladder’, en Yoshihiro Suda doet ongeveer een week over één bloem. Hierdoor gaat het werk vooral over het maken zelf, over tijd, over de fysieke rituelen van het creëren. En voor Shengzhong is dit rituele en meditatieve aspect van het maken, het leegmaken van het hoofd tijdens creëren, zelfs een essentieel aspect van het werk.

Daarnaast brengen deze werken de kunst dichter bij de mens. Want hoe spectaculair ook, er is geen mysterie over het ontstaan ervan en de methode kent vaak zelfs een lange traditie. Shengzhong: ‘In order to be a good artist you have to be an ordinary human being and be able to observe daily life, what surrounds you, and then find a way of representing it in your art.’