Annemieke Alberts won onlangs de tweede juryprijs van de ZomerExpo: Anoniem Gekozen met een werk uit de serie Bespiegelingen. Ze maakt monumentale schilderijen met transparant geschilderde vlakken van reflecties in ruiten en puien van gebouwen. Mister Motley bezoekt Annemieke in haar atelier op een bedrijventerrein in Amersfoort. 


‘Was ik vereerd met de juryprijs? Ik weet het niet zo goed’ zegt Annemieke. ‘Ik heb geen enkel referentiekader. Want wat zegt zoiets over mijn werk? Geen idee. Maar ik geniet ervan - daar niet van! Zo’n onbestemd gevoel had ik trouwens ook bij de ZomerExpo. Wat voor een uitspraak wordt daar gedaan. Het is leuk, zo’n verzameling gelukte dingen, maar ik weet niet hoe ik mezelf er binnen moet plaatsen. Waar sta ik in dit geheel? Ik doe wat ik doe. Overigens vonden mijn beide zoons het geweldig, ze vergeleken de ZomerExpo met de X-factor. Ik ben met hen naar de expositie geweest en ze hebben alles uitgebreid bekeken, toch vonden ze alleen het enige graffitiwerk dat er hing echt cool.’


‘Sinds kort heb ik een galerie: de Victory Gallery in Portland (VS). Ze zagen mijn werk op de Affordable Art Fair op het Westergasterrein in 2009. Vanaf dat moment hebben ze me gevolgd via mijn website. Ik wist van niets. Pas eind 2010 benaderde ze me. Hetzelfde geldt voor het KF Hein Fonds, die hadden mijn werk gezien op mijn website. Ze kwamen bij me op atelierbezoek en kochten een schilderij. Ik was op dat moment bezig met de voorbereidingen voor een boek, toen ze dat hoorden hebben ze een kleine financiële bijdrage geleverd. Een website… ik zou bijna zeggen dat het onmisbaar is.’


In haar atelier hangt een schilderij uit de eerdere serie In de ruimte. Annemieke: ‘Het zijn schilderijen van mensen op pleinen, van bovenaf gezien. De mensen hebben geen contact met elkaar, dat is het scherpe en boeiende aan deze serie. Maar uiteindelijk waren deze schilderijen voor mij te beperkend, het standpunt van bovenaf werd snel een maniertje en het bleef hangen in ‘knap geschilderd’. De schilderijen waar ik nu mee bezig ben, de serie Bespiegelingen, daarin kan ik verdwalen. Hoe langer ik ermee bezig ben, hoe meer mogelijkheden ik ontdek. Het is onuitputtelijk.’


‘Uitgangspunt voor een schilderij is vaak een moment in een film - ik heb veel met film - of een foto die ik maak. Dit schilderij bijvoorbeeld is naar een foto van de reflecties in het raam, ’s avonds van mijn atelier terwijl ik aan deze tafel zit. Of dit werk, het is naar een foto van een verlaten glazen bushokje bij middernacht, je kent het wel: het is donker buiten, maar jij bent voor iedereen zichtbaar.’ We staan voor het schilderij Aha Erlebnis uit 2011 (180x120cm) waarop een man met een jas gedrapeerd over zijn arm op een plein staat. Je kijkt vanuit een etalage de stad in. ‘Dit is een moment uit de film Himmel über Berlin, het is me bijgebleven - niet omdat het relevant is waar de scene overgaat, maar omdat het moment raakt aan mijn thema. Zo'n blauw vierkantig blokje? Ja, zo spiegelt dat soms in een ruit. Maar het is niet te letterlijk geschilderd, daar gaat het niet om, het moet meewerken in het schilderij.’


‘Ik schilder altijd met olieverf, maar ik leng de olieverf aan met veel terpentijn. Dat kun je wel ruiken. Het maakt de verf transparant en op die manier kan ik die gelaagdheid en spiegelingen krijgen. Voor de ondergrond gebruik ik trouwens wel acrylverf, anders zou ik hier weg stinken. Het schilderij moet dus altijd plat liggen als ik er aan werk, anders zou de sterk verdunde olieverf er gelijk weer afdruipen. Het doek ligt dan op schragen. Of op de vloer.’

Kun je dan wel zien wat je doet, wat de verf doet? ‘Niet altijd, maar dat is juist gunstig, zo krijg ik delen in het schilderij die ik niet had kunnen bedenken. Het zorgt ervoor dat ik het niet te veel beheers.’


Dus kun je pas, op z’n vroegst, de volgende dag beoordelen wat je de dag ervoor gedaan hebt? ‘Inderdaad, dat duurt een tijdje. Pas wanneer het doek droog is, kan het aan de muur en kan ik kijken wat er nog moet gebeuren. Soms lukt dat kijken niet in mijn atelier, dan maak ik een fotootje van het doek en neem dat mee naar huis: op een foto is het werk meer een geheel, en dat kijkt weer anders.’

Waarom staan er dan toch meerdere schildersezels in je atelier. ’Daar zet ik de schilderijen op als de muren vol zijn. Er is sowieso niet aan te werken, ze wiebelen teveel.’


Annemieke stond voor de klas op verschillende basisscholen en begon ‘pas’ op haar 27ste met de docentenopleiding tekenen in Amsterdam. ‘Ik heb daar ontzettend veel geleerd, vooral basistechnieken. En wat ik ontdekte: ik houd ontzettend van het monumentale. Terwijl mijn medestudenten voor een buitenopdracht de grachtenhuisjes tekenden trok ik naar IJmuiden om de hoogovens te tekenen. Gaandeweg, zo rond mijn 29ste ontdekte ik het schilderen en besloot: ‘ik neem dit serieus of ik doe het niet.’ Ik deed het. Maar ja, op die leeftijd pas je in geen enkele categorie – te oud voor jong en veelbelovend, te jong voor een gerijpt oeuvre.’


‘Dit is een lastige’ - ze wijst op een liggend doek waaraan ze deze ochtend heeft gewerkt. ‘Het bovenste deel van dit schilderij is dichter geschilderd, het was er eerder, en het verhoud zich niet tot de meer open geschilderde benedenhelft van het schilderij. Het lukt me maar niet een goed evenwicht te vinden in de meer doorwerkte plekken en minder gearticuleerde delen in het schilderij.’
Haar oog valt op een foto. ‘Kijk! Deze foto van dennenbomen, die zie ik dan: die mooie rechte stammen. Dat element probeerde ik in te brengen op dit schilderij. Deels schilderde ik die weer weg maar enkele verticalen blijven erin.’

Over een schilderij dat aan de muur hangt, zegt ze: ‘Deze is nog een vroeg stadium, geen idee welke kant het op gaat. Ik werp mezelf steeds nieuwe problemen op.’

De vraag moet gesteld worden, is er voor Annemieke een verschil tussen een amateur en een professional? ‘Het is zo moeilijk dit goed te formuleren. Als je er je geld mee verdient, is dat een criterium? Maar dat kunnen zoveel kunstenaars niet. Het is, denk ik, de noodzaak voelen je te manifesteren, je uit te drukken, een plek in te nemen. Maar het is ook een manier van leven. Je neemt risico’s, en je hele leven staat in het teken ervan. Ik heb de keus gemaakt die risico’s voor lief te nemen. Dagelijks naar het atelier gaan is toch iets anders dan af en toe iets doen. Maar ja, ook dat is maar zo’n idee. Ook een professional is niet altijd aan vier muren gebonden. En, we zijn af van het verhevene, van de grootsheid, de glamour van het kunstenaarschap. Maar de ZomerExpo, die was een beetje te braaf.’


‘Ik houd van het ambachtelijke, de toewijding ervan, de tijd die het vraagt. Wat dat betreft doe ik steeds minder concessies. Ik bedoel: ik neem met steeds minder genoegen, het duurt langer voor een schilderij klaar is, en dus komt er minder af. Het maakt niet uit. Ik laat me niet meer afleiden. Vroeger stelde ik me af de vraag: waar wil ik heen, waar moet het naartoe? Nu zoek ik wat bij me past, en dat is prima. Ik ben meer ingetogen geworden, bedachtzamer. Anderzijds wil ik het losse niet verliezen, het monumentale gebaar, en de verf die zijn eigen werk doet. Ik denk dat ik die combinatie te pakken heb en dat ik het nu alle twee kan.’

‘Maar heel af en toe doe je een gouden greep, dat je het cadeau krijgt. Het is niet zo dat je met de hoop naar je atelier fietst omdat je weet dat het je dag gaat worden. Nee, zo werkt het niet. Je kan niet zeggen: ik voel het gaat lukken vandaag. Afdwingen gaat niet. En er zijn ook geen rituelen, zoiets als: niet over de voegen van de tegels lopen. Dus als je me vraagt wat nu het doel is: Het doel ligt in het werk zelf.’


‘Trouwens, ik ben nooit zo planmatig geweest, ik kan ineens stoppen, zoals ik ooit ook zomaar begon.’ We lopen naar haar prikbord en ze zegt: ‘Kijk, daar begon het mee. Dit zijn foto's genomen voor de glazen pui van een rij galeries in New York. We waren er enkele dagen op vakantie en met veel moeite was het me de laatste dag gelukt naar die galeries te gaan. Waren ze allemaal gesloten! Ja, wat voel je dan? Heb ik het zo slecht voorbereid, allemaal dingen die je je later gaat afvragen, maar oké dat was de aanleiding voor de serie Bespiegelingen. Ojee, dit klinkt allemaal veel te pathetisch. Waar het me uiteindelijk om gaat is het schilderij.’

Het boekje (Be)Spiegelingen kost 12 Euro en is te bestellen via haar website: www.annemiekealberts.nl