Een Amerikaanse vrouw vereeuwigde al haar Facebook vrienden op haar arm

Ga bij de derde duif linksaf en vraag aan de eerste persoon die je tegenkomt om samen wat te drinken. Of: zoek iemand met een mooie volle snor en complimenteer hem met zijn doorzettingsvermogen. Kleine opdrachten die het leven liever en lichtvoetiger maken. Die je bewust laten kijken naar je directe omgeving en die je forceren contact te zoeken. Eergisteren in de trein zat ik naast een Poolse dame die gebrekkig Nederlands sprak. Ze toverde een oud koekblik met pools opschrift uit haar leren damestas. Trots opende ze hem en duwde het onder mijn neus ‘cookie?’ vroeg ze.  Ik keek en zag acht zelfgebakken koekjes op een gele servet liggen. De trein zat stampvol mensen en ik merkte dat de rest van de coupé gespannen naar mij keek in afwachting of ik op het ietwat vreemde, doch gulle aanbod in zou gaan. Voorzichtig pakte ik er één (het koekje was zout). De resterende rit in de trein praatten we over het werk van haar man en haar ervaringen in het voor haar nieuwe Nederland. Toen ze, een station eerder dan ik, uitstapte groette ze en zei ze: ‘goodbye my friend.’ De woorden ‘my friend’ bleven de rest van de dag nazoemen in mijn hoofd. Was ze mijn vriend na het delen van haar zelfgebakken delicatesse en een gesprekje in de trein? Zou ze misschien weinig mensen kennen in dit nieuwe land, of was ze gul met het woord vriendschap? Vriendschap is nog niet zo’n makkelijk begrip. Toch zijn wij mensen van een sociaal ras en hebben vriendschappen nodig te overleven.

'Vriendschap' was het thema voor de afgelopen editie (2 december) van het studium generale georganiseerd door ArtEZ hogeschool voor de kunsten. Dit thema werd ingeluid door vier sprekers. Drie daarvan gaven ieder een geheel eigen visie op het onoverzichtelijke bos dat ‘vriendschap’ heet.

De eerste spreker was Stine Jensen, filosofe en auteur van het boekje Echte Vrienden, intimiteit in tijden van Facebook. Speciaal voor het studium generale schreef zij een manifest.

‘Gij zult Uw echte vrienden eren. Hoeveel vrienden heeft U? De meeste mensen, na enig nadenken, zeggen waarschijnlijk vier a vijf. Dat is namelijk, zo blijkt uit Amerikaans vriendschaponderzoek, ongeveer het universele gemiddelde en het aantal dat mensen noemen als ze daarnaar gevraagd worden. Vier a vijf. Dat is trouwens ook het getal dat vrouwen vaak opgeven aan mannen als die vragen: ‘hoeveel relaties heb jij eigenlijk gehad?’ ‘Ongeveer vier of vijf’. Ha! Kennelijk een getal waar mannen nog net mee uit de voeten kunnen. Uit recent Amerikaans vriendschaponderzoek is gebleken dat het aantal ‘echte vrienden’ is gezakt naar twee a drie. Dat is interessant, want online hebben we er juist een heleboel bij gekregen. Gemiddeld ligt het aantal Facebook- vrienden rond de 200. Wat is er gebeurd? Is de computer je beste vriend geworden of zitten we zoveel achter onze zilveren vriendjes en vriendinnetjes dat we geen tijd meer hebben voor meer dan twee a drie echte vrienden? Zijn onze eisen aan vriendschap strenger geworden, worden we vaker teleurgesteld?’ Het manifest van Jensen gaat enkele pagina’s door. ‘Gij zult niet meedoen aan Miss Wet T-shirt verkiezingen. Gij die neemt, zult alles geven. Gij zult anderen bevestigen.’ Bij elke ‘Gij…’ ligt ze haar visie over het ‘intiem kapitaal’ (een term die Jensen zelf bedacht heeft) toe. Intimiteit is de nieuwe valuta anno 2011 geworden. Niets is zo machtig als het delen van persoonlijke details op Facebook. Wie meer deelt zal meer krijgen. Haar manifest sluit ze af met de opdracht een lijstje te maken met daarin alles wat jij prima vindt om over jezelf te publiceren online. Die lijst is je individuele, intieme kapitaal dat wijs uitgegeven dient te worden, in ruil voor complimenten, vrienden, of het intieme kapitaal van iemand anders. Met het delen van persoonlijkheden online maak je je vrienden machtig. Er wordt ook wel gezegd: tel je vrienden online en je weet hoeveel vijanden je hebt. Vriendschap zou opnieuw gedefinieerd moeten worden, zo stelt Stine: ‘Zoals Eskimo’s tien woorden voor sneeuw hebben en Nederlanders tien woorden voor regen: miezerregen, motregen, stortregen etc.-, zo hebben we een rijker jargon voor vriendschap nodig. Behalve vriend, collega en kennis, is de volger in ieder geval de Facebookfriend. Wat we nodig hebben zijn niet meer ‘echte’ vrienden, maar een rijker jargon om subtiel onderscheid te kunnen maken tussen die pleziervriend, de nutsvriend, de volger en die twee a drie echte vrienden. Niet meer bijvoeglijknaamwoorden (‘goede’, ‘redelijk goede’) maar zelfstandige naamwoorden.’


De tweede spreker komt, begeleid met een tolk, het podium op gelopen in traditionele boeddhistische kledij. Zijn naam is Geshe Ngawang Zopa en hij is een lama uit Tibet. In eerste instantie wekt de man op je (glim)lachspieren. Hij is klein en met pretogen lacht hij de zaal tegemoet. Op elfjarige leeftijd koos deze lama voor het monnik-schap en na een studie van 23 jaar mag hij zich met oprechtheid een lama noemen. Een rang die het hoogste haalbare is in de boeddhistische wereld; al lijkt deze man niet om rangen en standen te geven. Hij geeft aan zijn ideologie te baseren op die van de Dalai Lama, met als sleutelwoorden ‘love’ and ‘compassion’. De 23 jarige studie van de beste man bestaat vooral uit dag in dag uit te mediteren, om zo tot een ultieme vorm van liefde en mededogen te kunnen komen. Daarvoor moet je al je trots, je zelfzucht en je persoonlijke belangen weten af te schudden, om het groter geheel van de wereld te kunnen bekijken. Dit klinkt als een onhaalbare opgave voor een mens die geboren wordt met deze eigenschappen. Eigenschappen die je ook ambitie en idealisme meegeven. Kijkend naar de lama, geloof ik dat wat hij predikt hem gelukt is. Hij straalt ongelooflijke rust en harmonie uit. Zijn verhaal gaat niet snel, aangezien om de drie zinnen zijn tolk de microfoon overneemt en zijn Tibetaanse keelklanken vertaalt. Hij begint met te refereren naar het aantal echte vrienden dat Stine Jensen noemde. Bij twee of drie mensen in je omgeving gaat het liefhebben vanzelf. Door middel van meditatie is het echter de bedoeling dat we op dezelfde manier gaan houden van alle andere wezens om ons heen. Het uiteindelijke doel is dat je met iedereen in je omgeving op dezelfde vreedzame voet kunt leven. Liefde in de ogen van ons Nederlanders is samen eten, je kinderen groot brengen en verzorgen, je geliefde ’s avonds een goede kus geven, of een kruisverhoor over wie die nieuwe collega met dat korte rokje op zijn werk is. Liefde in de ogen van de lama is belangeloos, zonder hechtenis. Als je echt liefhebt ken je geen jaloezie en geef je pas echt om iemand wanneer je deze persoon volledig vrij laat. Hij omschrijft dat de relatie van moeder en kind: één die wij in het Westen als meest intiem en hecht ervaren, een egoïstische manier van liefhebben is. Hieraan verbindt hij geen oordeel: hij begrijpt dat goed, maar de lama probeert de volle zaal ervan te overtuigen dat wanneer je de ballast van trots en bezit weet los te laten er een wereld opengaat die ultieme vrijheid biedt. Op de vraag of de lama Facebook heeft, knikt hij enthousiast en zegt: ‘zoek mij op en ik voeg jullie allemaal toe als mijn vriend.’ Daarmee verdient Geshe Ngawang Zopa een daverend applaus en pas dan besef ik hoe stil de zaal is geweest tijdens zijn voordracht in Tibetaans.



Als de lama van het podium afdaalt, verschijnt er op een groot scherm het beroemde filmpje: Christian the lion. Als het ten einde is komt er een hoop: ‘aaaah’ en ‘oooooh’ geluid uit de zaal. Inmiddels staat Midas Dekkers hoofdschuddend op het podium en begint zijn verhaal met: 'Wij mensen-diersoort zijn niet goed wijs! Deze leeuw denkt dat hij een mens is geworden en hoort niet thuis in de natuur. Dit is geen liefde: dit is een leeuw die verschrikkelijk in de war is en dealt met een intense vorm van identiteitscrisis.' Midas Dekkers is een abrupte afwisseling naar de liefdevolle woorden van de lama. Waar de lama nog zei dat ultiem liefhebben het grootste goed is, stelt Dekkers dat het sociaal gedrag van dieren (en dus ook mensen in zijn ogen, want wij zijn naakte apen) de meest levensbedreigende eigenschap is die er in de natuur bestaat. Liefhebben is ballast en we hebben pech dat we nu eenmaal tot het diersoort horen dat kan sterven uit eenzaamheid. Solitaire diersoorten die leven op instinct, zoals poezen en leeuwen, die hebben de grootste overlevingskans. Oftewel: vrienden, ze zijn een beperking in ons leven.

Op de terugweg denk ik aan de Poolse vrouw. Zou ze boeddhist geweest zijn? Zolang de rit door de kou op mijn fiets duurt, denk ik aan de dame met de koekjes en beschouw ik haar als echte vriend.