Erik van Lieshout, zonder titel, 1999

In de liefde kun je niet wonen, je kunt er niet eten, je kan er niet van leven. Wat is dan in vredesnaam de drijfveer? En hoe pak je de liefde aan? Giacomo Casanova, wiens grootste talent zonder aarzeling liefhebben is, heet u van harte welkom in zijn persoonlijke cursus. Voor deelname moet u er volledig voor gaan, u moet bereid zijn er voor te sterven. 

Ik ben het Giacomo Casanova. Ik vrees voor vrouwen een verlangen te zijn, een onbevredigbare begeerte, een onbereikbaar doel. En laten we wel wezen, ik kan dat voor goed fatsoen ook niemand kwalijk nemen. Zou men mij terloops vragen naar mijn grootste talent, ik antwoordde zonder aarzeling: liefhebben. Liefhebben is een kunst die ik als geen ander beheers en waarover men zeker niet te lichtzinnig mag oordelen. Zoals de schilder over elke penseelstreek nadenkt en zoals de schrijver behoedzaam zijn woorden weegt, zo kiest de minnaar zorgvuldig zijn avances. En zoals niet elke zondagskliederaar zichzelf kunstenaar mag noemen, zo zou men ook strenger moeten optreden tegen ieder die zichzelf onterecht Casanova noemt. Mijn naam is al te vaak ijdel gebruikt.

Iedereen zal kunnen beamen dat een moppentapper er slecht aan doet zijn grappen uit te leggen en dat een goochelaar geen open kaart moet spelen. Bij mij daarentegen probeert men toch telkens weer de kneepjes van het vak te achterhalen. Dat is niet alleen onethisch, dat is bovenal naïef. Zou men bij Rembrandt hebben geïnformeerd naar zijn lichtgebruik, dan zou men daardoor nog niet automatisch een Nachtwacht kunnen schilderen. Zo is het ook bij de minnenkunst. Ik kan u het één en ander over het versieren uit de doeken doen, maar zonder enige natuurlijke aanleg, hoeft u niet te rekenen op ook maar het geringste succes bij uw beoogde prooi. Talent valt niet te leren.

Des te meer mag u zich vereerd voelen dat u door mijn strenge selectie bent heen gekomen. U hebt aangetoond in staat te zijn lief te hebben en bovendien wist u kritisch te reflecteren op uw eigen kwaliteiten als minnares. Daarnaast bent u leergierig en wilt u uw avances doeltreffender maken. Ik heet u daarom van harte welkom in mijn persoonlijke cursus: De kunst van het liefhebben.

Zegt u me allereerst: waarom kiest u voor de liefde? In liefde kunt u niet wonen, u kunt het niet eten, u kunt er niet van leven. wat is in vredesnaam uw drijfveer? ‘Passie’ hoop ik u volmondig te horen antwoorden. Het is absoluut onvoldoende wanneer u liefhebben slechts beschouwt als een hobby, als iets voor erbij, in de vrije uurtjes. U moet er volledig voor gaan, u moet bereid zijn ervoor te sterven. Noem het een obsessie, maar voor minder hoeft u bij mij niet aan te komen. Liefde is pijn, liefde gaat ten koste van alles. U zult honger lijden, u zult uzelf van het leven willen beroven, u zult telkens weer met lege handen staan. Niets is immers grilliger en raadselachtiger dan uw eigen gevoelens, of het moeten die van uw geliefde zijn. Het orakel van Delphi is doorgaans eenvoudiger. Dit ambivalente karakter van liefde kan ik u het beste verklaren aan de hand van enkele kunstwerken die u in het bijgesloten cursus materiaal vindt. Deze tekeningen en schilderijen zijn allemaal gemaakt door kunstenaars die stuk voor stuk hun vak verstaan, het is echter de grote vraag of zij ook van de liefde voldoende kaas hebben gegeten.

We beginnen deze eerste bijeenkomst met een tekening van Erik van Lieshout. Door zijn eerdere werk weten wij al dat Van Lieshout graag bijzonder expliciet is. Zijn er piemels in het spel, dan zien wij de piemels die in het spel zijn. Verricht er toevallig een vuist anaal onderzoek, dan zien wij een vuist anaal onderzoek verrichten. Dit alles bij voorkeur niet al te zachtzinnig. Porno en geweld gaan in zijn afbeeldingen hand in hand. Wat gebeurt er nu op de bijgevoegde tekening? Wij zien een vrouw, haar lichaam. Met haar vingers met donker gelakte nagels betast zij haar bezwangeringskanaal. De wijsvinger van haar linkerhand verdwijnt uit het zicht en zal zich waarschijnlijk op een warme en vochtige plek bevinden. In de tussentijd zit er een donker getint personage op haar hoofd. Gepassioneerde liefde lijkt hier in het spel. We zien de intense spanning in het lichaam van het hoofd -personage. Die zit niet op zijn gemak een potje te lanterfanten, hij heeft juist ontzettend zijn best gedaan om deze hoge positie te veroveren en nu het eenmaal zover is, neemt hij zonder aarzelen bezit van alles wat relevant is voor de vrouw. Waar zij ook naar kijkt, haar minnaar is er bij. Waar zij ook aan denkt, haar aanbidder zit er tussen. Oftewel: zij heeft niets anders aan haar hoofd dan haar kersverse geliefde. En afgaand op haar tussentijdse handelingen, heeft zij hier geen enkel bezwaar tegen. Hoewel de eerste indruk mogelijk anders is, laat zij zich niet op de kop zitten. Dat is liefde, noteert u het maar: iemand veroveren zonder dat de ander daar slachtoffer van wordt. Dat is dan ook meteen het merkwaardige van liefde. Waarom moet iemand überhaupt nog verovert worden als diegene toch instemt met jouw verovering? Wie houden we met het ‘hard-to-get’ spel het meeste voor de gek, die ander of toch gewoon onszelf? Daarmee kent u dan nu ook het tweede facet van liefde. Ik had mijn cursus even goed De kunst van het zelfbedrog kunnen noemen.

Christopher Garrett, Untitled, 2004

Liefste, laten we er nog een kunstenaar bijhalen. Wat te denken van Christopher Garrett? Ook hij koppelt liefde aan agressie. Het begint er op te lijken dat het uitsluitend gaat om een machtsspel, weer dat vermaledijde hard to get, dat dodelijke kat en muis. En welja, bestuderen we zijn werk wat duidelijker, dan zien wij ogenblikkelijk dat deze vlieger hier wel heel expliciet opgaat. De dame in kwestie troost zich enige moeite om haar partner te overtuigen van haar liefde. Dit doet zij door zeer doeltreffend haar nagels in de rug van haar prooi te planten. Ook hier treffen we bovendien iets wat ik in de dagelijkse praktijk goddank nog niet ben tegengekomen: uit het holletje van de beoogde partner zien wij een muizenlijfje steken. De poes van de dame wordt tegelijkertijd bewaakt door een kat. Het geheel krijgt echter iets vriendelijks door de gelatenheid waarmee het zogenaamde slachtoffer zijn folteringen ondergaat. Ook dit personage laat zich maar wat graag veroveren. En net als bij de kat en de muis is er in hun levens geen enkele spanning wanneer ze het zonder elkaar moesten stellen.

Christopher Garrett, Untitled, 2004

Garrett gaat nog een stapje verder. ‘Als de kat van huis is, dan dansen de muizen op tafel,’ zal hij gedacht hebben. Daarom tekende hij in een roze waas twee geliefden in redelijk actieve amoureuze houding, terwijl buiten eveneens iemand actief toekijkt. Hij lijkt te bonzen op de ruiten, en zo te zien ontgaat zijn aanwezigheid het stelletje niet. Zou het wellicht zijn afgesproken? Geniet de voyeur van de twee exhibitionisten? Is het een geplande kwelling om overtuigd te raken van ofwel zijn gelijk dat zijn geliefde het met ieder ander doet, of is hier sprake van optimaal vertrouwen? Hoe dan ook is er spanning. Passie. En iets extreems: obsessie. Als hij niet wilde, dan hoefde hij niet te blijven kijken. Hij kon hard wegrennen, een mortiergranaat het huis in vuren, zich te buiten gaan aan drank en drugs. Maar hij wil haar zien, in welke vorm dan ook. De eventuele pijn neemt hij voor lief, en zo hoort het ook.

Met deze gedachte wil ik dan ook graag deze kennismakingsles beëindigen. Kwel mij, kwel uzelf, ga tot het uiterste. Laat ons elkaars slachtoffer worden, met wederzijdse instemming. Zorg dat wij sterven aan grootste passie, zodat op ons grafzerk kan worden opgetekend: ‘Wij hadden lief’. Mijn liefste, tot u sprak uw docent en ervaringsdeskundige Giacomo Casanova. Ga bij uzelf te rade hoe effectief deze les was. Mijn zeer gewaardeerde collega John Cleese legde een van zijn studenten ooit uit wat de beste manier was om een vrouw tot grote hoogte op te winden: ‘A kiss boy! A simple kiss!’ Ik betwijfel dit. Juist het uitstellen van die ene kus kan iemand gek maken van verlangen. Gaat u daarom nu naar huis. Ik hoop u van ganser harte een dezer dagen weer terug te zien voor het facultatieve practicum.

Dit artikel is eerder gepubliceerd geweest in mister Motley #8, De jacht naar liefde (p.62-64)