http://radio.omroep.nl/f/73541/

Wie zijn wij, Nederlanders? In deze tijden van verkiezingsleuzen, oneliners en soundbytes, blijft de kunst proberen één simpele boodschap aan het publiek over te brengen: het is altijd (veel) complexer dan je denkt. In de tentoonstelling Half suiker, half zand, nu in museum De Paviljoens in Almere, geven kunstenaars hun visie op de recente geschiedenis, en daarmee identiteit, van Nederland. Gastcurator Hanne Hagenaars, tevens hoofdredacteur van het tijdschrift Mister Motley, nam daarvoor de vaderlandse geschiedeniscanon als uitgangspunt. 

Die canon doet volgens haar een poging in vijftig 'vensters' vast te leggen wat ‘ons Nederlanders’ bindt: van Anne Frank tot de watersnoodramp in 1953, en van Annie M.G. Schmidt tot de gasbel van Slochteren. Er staat in ‘wat iedereen zou moeten weten van de Nederlandse geschiedenis’. Half suiker, half zand breidt de naoorlogse canon uit tot een verhaal met veel meer stemmen, dan een paar vensters kunnen bevatten. En zo past de tentoonstelling mooi in de kunstzinnige zoektocht naar wie wij zijn, waarmee De Paviljoens al sinds 2009 bezig is onder de titel ‘De Nederlandse identiteit?’ – met een vraagteken dus.

Neem het werk van Ronald Ophuis, in zijn serie over Srebrenica. Brigitte van de Sande schrijft erover in Mister Motley: ‘De Srebrenica-serie is een keerpunt in het oeuvre van Ophuis. Schilderde hij in eerdere werken de daden in al hun weerzinwekkende details, in de Srebrenica-serie beeldt Ophuis het moment af waarop de gruwelijkheden staan te gebeuren. Op sommige werken staan niet eens meer de daders afgebeeld, alleen de (toekomstige) slachtoffers. Of toch niet? Opvallend genoeg schildert hij in Srebrenica uit 2006 alleen volwassen mannen en geen jonge puberjongens, die ook door de Bosnische Serviërs vermoord zijn.

Het groepje knielende mannen met de handen in de nek is in burger, maar wie zegt dat ze niet eerst soldaten waren, die op hun beurt rücksichtslos mannen, vrouwen en kinderen uit het vijandelijke kamp hebben vermoord. Het is oorlog stupid, en de Bosnische Oorlog was een van de meest onoverzichtelijke oorlogen ooit. Ophuis schept de illusie dat wij met hen in de schuur staan, we kijken vanuit de schuur naar de mannen en het achterliggende landschap. Het feit dat de mannen niet wegrennen, impliceert dat wij ze bewaken, wij zijn medeplichtig, of op zijn minst kijken we toe. We kunnen nog ingrijpen, het is nog niet te laat.’

Dit werk hangt Hanne Hagenaars naast portretten van soldaten die in de Bosnische oorlog meevochten. Daders? Of slachtoffers?

Hagenaars nam twee begrippen als uitgangspunten voor de tentoonstelling Half suiker, half zand: grenzen, en macht. Hoe divers de geschiedenis ook is, dit tweetal duikt voortdurend op. De werken die passen in het lemma ‘Europa’, het laatste venster van de canon, laten zien hoe grenzen een rol spelen in hoe wij onze identiteit bepalen.


De Nederlandse kunstenaar Tiong Ang, die als baby vanuit Indonesië naar Nederland kwam, schilderde bijvoorbeeld twee Chinese Possible sisters: "…eigenlijk is het toeval dat ik Nederlander ben. Het grootse deel van mijn leven heb ik er niet over nagedacht. Je raakt er gewoon aan gewend en dat is ook een bepaalde conditie natuurlijk. Met het groeien van het bewustzijn is het zelfvertrouwen toegenomen om datgene wat zonneklaar lijkt, het uiterlijk bijvoorbeeld, op zijn minst te wantrouwen." (Tiong Ang in gesprek met Jorinde Seijdel in Mister Motley #32). En de foto’s die Henk Wildschut maakte van de gammele hutjes en tentjes van illegalen in Calais, spreken voor zich.

LUISTER HIER HET RADIO-INTERVIEW MET HANNE HAGENAARS
radio.omroep.nl