Penelope Umbrico, Suns from Flickr, 2009

Fotografe en beeldend kunstenaar Penelope Umbrico noemt zichzelf een ‘reiziger door media.’ Ze registreert bestaande beelden uit verschillende media die ze vervolgens een nieuwe, vergrote dan wel verkleinde of abstracte context geeft. Zoals haar Suns from Flickr, dat in het San Francisco MoMa hangt: het bestaat uit een wand met foto’s van talloze zonsondergangen. Van een afstand lijkt het een glimmende discobol - dichterbij gekomen zie ik hoeveel kleuren erin verwerkt zijn. Van rood met geel tot paars-oranje en blauw met wit. Nooit zag ik zoveel verschillende zonnen. Umbrico zocht op Flickr naar foto’s met de tag ‘sunset’ en verzamelde alle resultaten. Die printte ze vervolgens uit en plakte ze (op volgorde van binnenkomst?) op een wand. Het aantal resultaten van een dergelijke zoektocht wisselt per dag, foto’s worden immers toegevoegd en verwijderd door de makers en de uitkomst wordt dus bepaald door de dag. In dit geval is het de dag waarop het MoMa het werk ontving en exposeerde: maar liefst 5,377,183 zonnen. Het moet wel het meest gefotografeerde ding ooit zijn, die zon. Elke dag komen er foto’s bij. In feite is de wand dus een momentopname, net als elke zonsondergang die op een zeker moment door een zeker iemand gefotografeerd, online geplaatst en getagd wordt. Dat is een interessant idee. Het brengt de digitale wereld, die per definitie vluchtig en onaf is, naar een museum. Naar een wand. Wat echt is en wat virtueel wordt zo door Umbrico door elkaar gehusseld. Dat zij bovendien niet de enige maker van dit kunstwerk is, mag duidelijk zijn. Iedere anonieme zonaanbidder van over de hele wereld heeft zijn steentje bijgedragen. De herhaling van steeds dezelfde zon (die er toch telkens anders uitziet) maakt het tot een werk waar je naar blijft kijken. En als het museum sluit, kijk je gewoon verder op het web. 

Petri Ala-Maunus, Nine years of sunsets, 1998-2006

De Finse kunstenaar Petri Ala-Maunus schilderde negen jaar lang niets anders dan zonsondergangen. Van 1998 tot 2006 legde hij de zon vast op servetten, handschoenen, theezakjes en canvas. Hij slaagde er in om de gloeiende bol steeds natuurgetrouw weer te geven, ook als hij haar niet eens direct kon zien. Waarom zou je dat doen, vraag ik me af. Gewoon omdat het kan? Omdat je de zon nu eenmaal kent, een gegeven, zoals je je eigen huis kent? Onwillekeurig denk ik aan het gezegde ‘voor niets gaat de zon op’ dat ik tot een paar jaar geleden nooit goed begreep. Het wordt gezegd tegen iemand die weleens wat harder zou mogen werken. Om aan te geven dat we feitelijk voor alles moeten werken. Behalve voor de zon.

Ook bestaande, afgedankte schilderijen van het kaliber 'rommelmarkt’, moeten aan Ala-Maunus’ zonlust geloven. Felle avondzonnen nemen bezit van het bestaande tafereel, nadat hij ze onder handen heeft genomen. Wat alle zonnen gemeenschappelijk hebben is dat ze op elk moment aan iedereen de vraag stellen: waar ben je als je mij ziet? Wie ben je? En met wie zie je mij? Iets universelers dan de zon kan ik haast niet bedenken. Bij beide kunstenaars leidt het repeterende beeld van de zon gelukkig niet tot vervlakking, maar eerder tot grotere fascinatie.


Na zoveel zonsondergangen ben ik benieuwd naar het aantal geregistreerde zonsópkomsten. Een simpele zoekactie op Flickr, ditmaal met de term ‘sunrise’, brengt mij op 1,998,977 resultaten (op 4 september 2010). Beduidend minder dan de zonsondergangen van Umbrico dus. Hier lopen de beelden sterker uiteen: de omgeving van waaruit de fotograaf klikte is minstens zo belangrijk geworden als de zon - of eerder de gloed die zij verspreidt voor ze goed en wel aan de hemel staat. Rest mij nog de uren tussen sunrise en sunset, tussen zomaar opkomen en in het niets verdwijnen, te onderzoeken. De uren dat de zon er gewoon is en geen plannen heeft zich vol rood, geel of wit over ons uit te storten. Voor niets.