Beeldend kunstenaar Jan Rothuizen heeft een ereplaats in de alternatieve reisgids Mokum, a guide to Amsterdam. Midden in de gids tekende hij een scene over de Dead Corner, de dode hoek, de zone die een vrachtwagenchauffeur niet in zijn autospiegels kan zien en waar fietsers passeren of wachten voor het rode stoplicht.  Tussen 2001 en 2009 kwamen in Amsterdam twaalf mensen om het leven als gevolg van dit gebrekkige zicht van de chauffeurs. Jan Rothuizen tekende een plattegrond van de hoek Apollolaan/Stadionweg waar kunstenares Nathalie Bruys vijf jaar geleden werd geschept. Zij overleefde het ongeval, en samen bezochten ze de plek. Op de plattegrond schrijft en tekent Rothuizen wat er gebeurde op het moment van het ongeluk, de geluiden, de mensen, alles wat Nathalie zich er van herinnert.


Geen warme aanbeveling voor Amsterdam deze reisgids, zou je zeggen. Toch is er reden om ook een schaduwzijde van de hoofdstad te laten zien: de gids wil geen clichégids zijn waarin voor de zoveelste keer de grachten en pittoreske geveltjes worden opgesomd. Dit keer zijn het de mensen - hoe ze wonen en leven, met hun gewoonten en tradities - ‘de menselijke infrastructuur’ van de stad. Dan heb je te maken met vrijheid en verdraagzaamheid, maar ook met tegenstelling en conflict. Wat deze gids ook bijzonder maakt is dat je wordt aangemoedigd zelf actief te zijn en op een positieve manier bij te dragen aan de vrijheid, tolerantie en diversiteit van de stad. ‘Mokum daagt je uit een stedelijke acteur te worden: kun jij Amsterdam tot jouw stad van de vrijheid maken?’


Je als een stedelijke acteur opstellen, hoe doe je dat? De gids geeft grappige en inspirerende voorbeelden. Volgens landschapsarchitect Reem Saouma is Amsterdam een gevangenis voor planten en de natuur, met al die tuincentra en plantenzaken. Koop een aantal planten laat ze los in de vrije natuur: ‘Set them free!’. Of, een idee van Merel van den Berg, probeer zeven streng beveiligde plekken binnen te dringen, zoals De Nederlandse Bank, de Amsterdam Internet Exchange, of het Casino. Je kunt een meerkeuzetest doen, ook van de hand van Jan Rothuizen, om te testen hoe tolerant je bent (er zijn zes types); je kunt een Amsterdams Risk spelen, en er zijn aanwijzingen hoe je kunt ‘burka-spotten’ – in Amsterdam nog geen gemakkelijk opgave, want burka-draagsters blijken nauwelijks te vinden.


Natuurlijk is Mokum een serieuze gids. Amsterdam staat bekend als een van de meest tolerante steden, en er is geen stad met zoveel locaties op een klein oppervlak die getuigen van tolerantie, van politieke- en seksuele vrijheid, onvrijheid en verzet. Daarom zijn er stadskaarten, wandelingen langs historische locaties, essays, foto’s, kunstwerken en illustraties die je informeren over deze plekken. Voor de nieuwkomer is er minder hoopvol nieuws: in doorwrochte schema’s krijg je een overzicht van de procedures die mensen uit het buitenland moeten doorlopen om zich te kunnen vestigen in Amsterdam; je kunt lezen hoe het is om dakloos te zijn in Amsterdam, en hoe (ook) stadbewoners tien jaar moeten wachten op een ander huis. De foto's van volkstuinhuisjes, kraakpanden, het uitgaansleven underground geven de broodnodige relativering.


De gids is gemaakt in opdracht van het Amsterdams 4 & 5 mei Comité, en heeft tot doel ons bewust te maken van de strijd om vrijheid, als bewoner, toerist en medeburger. Architecten, designers, kunstenaars en denkers werkten mee aan deze gids, om een zo veelkleurig mogelijk palet te krijgen. Cleo Campert fotografeerde op een verfrissend eerlijke manier de bomen in de stad; Moritz Ebinger maakt vervreemdende tekeningen over DNA en ‘Guilt and Shame’; en Roosje Klap, vormgever van mister Motley magazine, verzorgde de vormgeving van de gids. Om één onderwerp kom je niet heen in de hoofdstad, zo lees je in het essay van Jimini Hignett: Hoe leg je uit aan een zevenjarige wat een prostitué met je doet. Een leerzame en inspirerende gids!


Mokum, a guide to Amsterdam, Archis Amsterdam. Prijs 19,50