‘Praten over muziek is als dansen over architectuur’ zei de negentiende eeuwse muziekcriticus Eduard Hanslick ooit. Jarenlang heb ik deze uitspraak gewaardeerd voor zijn schijnbaar logische tegenstellingen. Totdat ik een paar dagen geleden het werk Body in Flight (Delta) van Jennifer Allora & Guillermo Calzadilla zag in het Amerikaanse paviljoen op de Biënnale van Venetië. 


In het midden van een van de ruimtes van het paviljoen staat een houten sculptuur, een deel van het interieur van een vliegtuig. Rondom tegen de muren hebben zich mensen verzameld. Niet wetende wat er te wachten staat, vind ik een plekje tussen de menigte. Dan neemt een gymnast in een glanzend rood en blauw glitterpakje plaats bovenop de sculptuur. De volgende vijftien minuten staar ik vol spanning naar hoe de gymnast een turnoefening uitvoert bovenop, in en rondom de sculptuur. Balancerend op een smalle rand, gevouwen over de ‘stoelen’, haalt de performer de meest lastige capriolen uit. Ik weet niet of het door de overeenkomstige kleur van de sculptuur en het pakje komt, of door suggestie van gewichtsloosheid van beide, maar door de routine wordt de gymnast langzaamaan een met het object en brengt het tot leven. De oefening wordt beëindigd met de pose die bij het turnen gebruikelijk is. Onder luid applaus verlaat zij de ruimte en keert de sculptuur terug naar haar levenloze staat.



Tijdens de vorige biënnale ontving het Amerikaanse paviljoen een prijs voor de tentoonstelling van het werk van Bruce Nauman. De huidige presentatie van Allora & Calzadilla, die Gloria heet en waarvan Body in Flight (Delta) slechts een onderdeel is, reageert hierop. Want net als bij de Olympische spelen is de biënnale uiteindelijk ook een competitie waarbij verschillende landen tegen elkaar strijden. Ieder land wil zich van zijn beste kant laten zien, waarmee ook de nationale identiteit wordt bevestigd. Maar het werk van het duo uit Puerto Rico bevestigt niet de Amerikaanse identiteit maar bevraagt deze juist. Het feit dat Gloria een kritiek is op de binnenlandse en buitenlandse Amerikaanse politiek wordt door velen dan ook als risicovol beschouwd. Gelukkig heeft dat de organisatie van het paviljoen uiteindelijk niet afgeschrikt, want wat er nu te zien is op de biënnale was het risico zeker waard.