ARCHIEF

Out of Focus

Hanne Hagenaars 17 jul 2012 |

Saatchi Gallery organiseert niet alleen verdomd goede tentoonstellingen maar omringt ze met allerlei extra’s zoals workshops, informatie online, ‘open call’ wedstrijden en discussies. Het is er gratis en altijd druk. Gisteren zag ik de expositie ‘Out of Focus’ (gesponsord door Google), een fantastische selectie foto’s van kunstenaars en/of fotografen. Het ‘Intelligence squared debate’ dat naar aanleiding hiervan werd georganiseerd is online te zien en gaat nog steeds om die aloude vraag: is fotografie kunst of niet. Levert die vraag nog wat op?

Kunstenaar Hannah Starkey reageert als eerste: ‘ik begrijp waar het debat vandaan komt, want voor de vorige generatie was dit een punt van discussie.’ Maar voor haar gaat het om het maken van een foto met een betekenis. Ze groeide op in de politieke chaos van Belfast en in de kranten werd iedere dag verslag gedaan van het geweld. Daar zag ze hoe foto’s met ‘humanity and grace’ konden reflecteren op de conflicten. Omdat Starkey dyslectisch is betekende een camera voor haar ook de verlossing van de tirannie van de woorden. ‘Fotografie is de manier hoe ik me uitdruk in de wereld.’ Starkey werkt veel op straat maar zal nooit iemand stiekem fotograferen, het is altijd een samenwerking met degene die ze fotografeert, aan een resultaat dat voor beiden goed is. Fotografie legt het meest precies de menselijke conditie vast door ‘observation and consideration’. Kunst of geen kunst, het gaat om ‘what the picture does’.

Volgens fotograaf Mitch Epstein is de radicale en unieke betekenis van fotografie nog niet goed onderzocht en slecht begrepen. Want nog steeds heerst het idee dat representatie niet genoeg ruimte laat voor verbeelding, voor ‘the inventive imaginative’. Maar een foto laat ons iets te ontdekken waar we niets verwachten, namelijk in een wereld die we kennen. Een foto geeft het buitengewone in het gewone. De verbeelding laat zich zien in een wereld die we heel goed kennen en juist dat feit maakt de betekenis schokkend en dwingend. Een foto is een soort ‘recasting’, een samenkomen van het maken van mythen en mimesis, dat in geen ander medium mogelijk is. Volgens Epstein komt schrijven nog het meest in de buurt.

‘Verbeelding bedenkt iets wat er nog niet was. Met het maken van een foto stopt de kunstenaar zijn verbeelding in de herkenbare wereld en een concept hoeft niet openlijk aanwezig te zijn, het werkt meer als een bezielende kracht. Kunstenaars brengen hun verbeelding in een herkenbare wereld. Dat is de grote kracht van fotografie. Iemand heeft de term ‘straight photography’ bedacht, maar alle fotografie is conceptueel en alle fotografie is ‘straight’. Als ik een boom wil fotograferen doe ik eerst research, ik teken, ik onderzoek. Als ik een foto maak komen al die jaren van denken, kijken, lezen in de foto terecht, al mijn ervaring en kennis wordt opgeslurpt door die foto. It makes a lot of effort to make a straight photograph.’

‘Nooit eerder waren er zoveel foto’s’, zo begon de inleider het debat, ‘mobile, global and digital.’ Het blijft echter stil over deze totaal nieuwe situatie. ‘Het maken van een foto is een taal die geleerd moet worden’, zegt een spreker. ‘Het archief is een soort kokende pot in de keuken van de fotografie’, zegt een andere spreker. Amateurfoto’s? Starkey is digitaal gaan werken in plaats van analoog. En? Hoe dan? Wat dan? Door te focussen op een zaak die het gesprek niet waard is, etiketten plakken blijft immers een zaak van theoretici en ook zij hebben er weinig boeiende over te melden ('I like the confusion'). Hans Aarsman zag jaren geleden de alsmaar groeiende stroom aan beelden als een zee van mogelijkheden. Op dat moment zag ik dat nog niet zo voor me, nu wel, want steeds meer kunstenaars gebruiken die ‘gevonden’ beelden op nieuwe inventieve manieren. Dat maakt het debat over fotografie en kunst nog ouderwetser, want het is gewoon wachten op de pot die gaat aanbranden en overkoken. Het gesprek daarover moet nog beginnen. Het is fascinerend dat juist een door Google gesponsorde expositie zich vooral richt op de unieke kwaliteiten van de zelfgemaakte foto. Vol met sensationeel mooie beelden. Dat wel.

Katy Grannan

David Benjamin Sherry

Ouderwetse romantische foto's onder invloed van de muziek van Brian Eno gemaakt en met analoge fotografie. He believes there is stil territory left untravelled' along that route, and he intends to explore it.'

Adam Broomberg and Oliver Chanarin

Een foto uit de serie 'Alia' waarin een Joods meisje dat woont in het ghetto in Warschauw probeert te ontsnappen aan de horror in en buiten deze afgesloten wereld door samen met haar vriend naakt voor elkaar te poseren. De negatieven zijn niet helemaal goed gefixeerd waardoor ze onder rood glas worden getoond.

Adam Broomberg and Oliver Chanarin

Altijd op zoek naar de waarheid in fotografie onderzoekt dit duo archieven uit het verleden, zoals dit keer in de archieven van Belfast, Ze laten zien wat er onder de met rode stickers afgedekte stippen te zien is.

J.H. Engstrom

De prints zien er wat modderig uit, vaag, een net verkeerde kleurbalans, afstand creëren door een bewust toegepaste niet perfecte techniek.