Over de jaren zestig van de vorige eeuw, de roerigste periode uit de recente geschiedenis, wordt in lichte gesprekken, met mensen die het echt meegemaakt hebben, vaak nostalgisch teruggekeken. Het was een tijd van rijkdom. De televisie en automobiel deden hun intrede in het dagelijks leven. De gelijke rechten kwamen op. De landing op de maan werd niet alleen toen, maar ook nu nog gezien als dé triomf van de menselijke wil. James Bond zorgde voor een goeie dosis klasse in de jongerencultuur. Een van de zwartste bladzijdes in de geschiedenis werd langzaam dichtgeslagen in Europa. Daarnaast vochten de Afrikaanse landen zich massaal vrij van de Westerse kolonisatie. Van links naar rechts, van jong tot oud, alles was vooruitgang. 

Maar als dieper gegraven wordt, ziet men wat er nog meer speelde; een enorm overschot aan jongeren, dankzij de babyboom, zorgde voor veel onrust. De jeugd kampte met een grote boosheid en verantwoordelijkheidsgevoel, tenslotte werkten veel voormalige nazi’s in Duitsland nog gewoon door en voerde het westen een smerige oorlog in Vietnam. En natuurlijk stond de wereld onder constante spanning door de dreiging van een derde wereldoorlog. Het tijdperk wordt in The Simpsons nog het mooist verwoord: "We didn't worry about anything then, except total nuclear annihilation."

Het complete beeld van deze periode is terug te vinden in de Popart. Voor de kortzichtigen was het een periode in de kunstgeschiedenis die gekenmerkt werd door afbeeldingen van stripboeken en muziek- of filmiconen. Maar het gaat vele malen dieper dan dat. Popart is de aanduiding van de tijdgeest, alles is terug te vinden in de popart. Symbolen uit de Nazi tijd staan naast meer onschuldige symbolen van Duitsland, de gespannen rassensituatie, de bespreekbare Jodenvervolging, de gruwelen van Vietnam en de bizarre fantasieën die de ruimterace aanwakkerden.


Dit alles is ook terug te vinden in de expositie Popart in Europa, nu te zien in museum Het Valkhof. De expositie bestaat uit acht thema's; Anonieme Realiteit, Spiegel van het Leven, Assembleren - Etaleren, Iconen, Iconen - Diva's, Politiek, Genot, Welvaart, Vrije Tijd en Space-Age - Ruimtevaart.
De thema's zijn slim gekozen. Door de thema's gescheiden te houden krijgen de werken kans hun betekenis weer te geven.Dat is al terug te zien in zaal met iconen, waar ook de tegenwoordige fascinatie met pophelden uitstraalt. Werken over Marilyn Monroe zijn inmiddels wel bekend, maar om het onderwerp een keer te behandelen zonder Andy Warhol is verfrissend. Ondanks het overbekende divawerk wordt meteen duidelijk dat Popart nog meer te bieden heeft dan felle kleuren en lachende dames. Er hangt iets obsessiefs in de ruimte. In de politieke zaal wordt een heel andere kant van de periode duidelijk. Werken over nucleaire dreiging worden afgewisseld door ongecensureerde beelden van de situatie in Vietnam en symbolen uit de Tweede Wereldoorlog. Een serieuzere "oh ja, dat was er toen ook"-gedachte krijgt ruimte op het toneel. Dankzij de meerdere werken over de laatste wereldoorlog komt een gedachte tot de bezoeker die velen in de jaren zestig hadden: zo ver ligt het verleden niet achter ons. Het is mooi dat hier plaats voor is, omdat ook in het huidige (politieke) landschap het idee dat een gruwelijk verleden, met wijze lessen, niet ver achter ons ligt, teniet wordt gedaan. Deze les lijkt alsnog vergeten te zijn bij sommige hedendaagse politici. Gelijk ernaast wordt de bezoeker ondergedompeld in de prikkelingen van de Space Age. Bizarre raket- en astronautconstructies zijn opgesteld in een donkere zaal, waardoor het idee dat dit over enthousiasme van vroeger gaat wordt weggenomen. Het maakt plaats voor het idee dat er inderdaad nog een tijd van grootse exploratie aankomt.

Als er met huidige blik wordt gekeken naar de werken in de zaal van Genot, Welvaart, Vrije Tijd, lijken de beelden subtiel. Er zijn geen schilderijen van agenten die een protesterende zwarte jeugd de hersenen inslaan of vrouwen die naar de achterzijde van de bus worden verbannen. Het is een zaal met subtielere beelden, zoals het prachtige Moon over Alabama, van Richard Lindner. Ondanks dat het voor veel bezoekers subtiel lijkt, hangt er een spanning in de beelden. Onder de laag van genot en rijkdom mobiliseren gedachten over vrijheid zich, onder de schaduw van onderdrukking en de ongelijkheid.

Er wordt met de expositie een compleet beeld van de Popart weergegeven, wat zich in veel meer uit dan massaproductie en bekende gezichten. Het is een beeld van de periode die we graag kenmerken als een positieve ontwikkeling, met een duidelijk licht op wat de periode zo roerig maakte; spanning en vooruitgang die ondanks weerstand onstuitbaar bleek.


De expositie Popart in Europa is te zien van 8 september tot en met 6 januari, van dinsdag tot en met zondag, van 11.00 tot 17.00, in museum Het Valkhof, in Nijmegen.
http://www.museumhetvalkhof.nl/popart