Mark Wallinger, State Britain, 2007

43 meter lang is het werk State Britain van de Engelse kunstenaar Mark Wallinger. Het is het hoogtepunt van de tentoonstelling Mark die tot 19 februari 2012 te zien is in De Pont in Tilburg. Het werk bestaat uit een exacte reconstructie van het protest van vredesactivist Brian Haw. Jarenlang protesteerde Haw in Londen tegen de sancties en oorlog in Irak, totdat 78 politieagenten, gesteund door een speciale wet die het demonstreren in Engeland aan strenge regels bindt, de spandoeken, borden en andere protestparafernalia verwijderden. De kopieën van de objecten staan nu zij aan zij in de gigantische hal van het museum. Het werk is zeer indrukwekkend, actueel en stelt een aantal zeer pregnante zaken aan de kaak… 

Want hoewel het protest van Haw specifiek over de situatie in Irak ging, gaat het werk van Wallinger over veel meer. Nu overal ter wereld onvrede wordt geuit door middel van de Occupy beweging, krijgt het werk een nieuwe betekenis. De beweegredenen van Occupy demonstranten lopen erg uiteen, maar een ding hebben ze gemeen: onvrede, kritiek op de ongelijke verdeling van rijkdommen in de maatschappij en de uiting van het recht om daar een stem aan te geven. Voor sommigen hebben de verschillende kampen van Occupy iets totaals nutteloos, want wat bereik je nou eigenlijk door in de kou in een tentje te gaan zitten? Maar de kern en betekenis gaat volgens mij veel dieper… Dit alles heeft een soort poëzie dat mij doet denken aan oude mythen en verhalen als dat van David en Goliath. Dat moet Wallinger ook gezien hebben in Haw die dag in dag uit, ook al interesseerde het niemand, bleef protesteren voor waarin hij geloofde. Het werk van Wallinger overstijgt het specifieke protest van Haw en gaat over alle protesten die overal ter wereld gehouden worden, hoe hopeloos ze soms ook lijken. Hierdoor kan State Britain gezien worden als een monument voor de vrijheid van meningsuiting en voor de kleine man die weigert zich te conformeren naar de regels van de zittende macht.

Doordat Wallinger het protest zo precies heeft laten namaken, stelt het werk ook vragen over de functie en betekenis van zowel het protest als de kunst. Want, in hoeverre is het werk eigenlijk anders dan het oorspronkelijke protest van Haw? Deze vraag kwam in de eerste presentatie van het werk extra op de voorgrond door een zwarte lijn die door de Tate Britain liep. De lijn gaf de grens aan waarbinnen, volgens de nieuwe wet die het mogelijk maakte Haw en zijn spullen te verwijderen, protesteren verboden is. Hierdoor werd een deel van de installatie dus illegaal en zette Wallinger stilletjes het verzet van Haw door. Het nieuwe podium (het museum) bood hier uitkomst voor een dilemma uit de ‘echte wereld’ waardoor beide met elkaar verstrengeld raakte.

Mark Wallinger, State Britain, 2007

Mark Wallinger, State Britain, 2007

Toch is State Britain niet het enige werk waardoor een uitstapje naar Tilburg de moeite waard is. De kunstenaar is zeer veelzijdig en dit laat de tentoonstelling goed zien. Zo is er het vrij eenvoudige videowerk Mark waarin een opeenvolging stille beelden van muren en deuren te zien is. In elke beeld staat in het midden, steeds met wit krijt en in hetzelfde handschrift van blokletters de naam Mark geschreven. De voornaam van de kunstenaar dat in het Engels ook ‘teken’ betekent wordt hier gebruikt om de menselijke drang van nalatenschap weer te geven, de drang ‘to leave a mark’. De vluchtige wijze waarmee Wallinger dit doet (de naam is steeds klein en in makkelijk uitwisbaar krijt geschreven) laat ook de onzinnigheid van deze wens zien. Het bestaan is vele malen groter dan de mens, en eigenlijk zijn wij maar een kleine vlek op het geheel van de dingen. Daarom was het werk voor de kunstenaar zelf ook een manier om grip op de dingen te krijgen, zoals de mens dat wel vaker doet door zijn omgeving te nummeren en te voorzien van labels.

Mark Wallinger, Mark, 2010

De speelsheid waarmee Wallinger de wereld om hem heen gebruikt en toont in zijn kunst zorgt er voor dat het werk toegankelijk is zonder dat het voorspelbaar wordt. Door soms slechts kleine aanpassingen op bestaand materiaal toe te passen, het spelen met taal en gebruik van (lichte) ironie weet de kunstenaar steeds weer te verassen. Hij speelt met onzichtbare grenzen en onbewuste verwachtingspatronen. Het oeuvre van de kunstenaar is inmiddels niet gering, en ook de oudere werken zoals Passport Control uit 1988 misstaan niet in de huidige maatschappelijke context. En dat is misschien de grootste kracht van deze kunstenaar: dat zelfs nadat hij zijn 'teken' heeft achtergelaten, het werk steeds weer nieuwe urgentie en betekenissen vindt.

Mark Wallinger, Passport Control, 1988

Mark Wallinger, Double Still Life, 2010

Mark Wallinger, The Unconscious, 2010

Mark Wallinger, According to Mark, 2010

De tentoonstelling Mark is nog tot 19 februari 2012 te zien in Museum De Pont in Tilburg.