Waar het verstilde samenkomt met het absurde en waar het edele het naargeestige treft, vinden wij Marina Abramovic. De koningin van de performance kunst. Een van de grootste levende kunstenaars, die in bijna elke canon van de kunstgeschiedenis voorkomt. Zij is neergedaald in Schiedam, waar een tentoonstelling, haar naam draagt. 

In de Ketelfactory draait momenteel de expositie ‘Leven en dood van Marina Abramovic’. Een zware titel, die een vermoeden van optimisme en pessimisme wekt, of dieper; die doet denken aan een spel tussen het apollinische, de ratio, en ons dionysische, het onderbewuste. Achter deze titel schuilt een kijkje achter de schermen van de gelijknamige voorstelling. ‘Leven en dood van Marina Abramovic’ is een subliem spektakel dat gebaseerd is op de biografie van Abramovic, geregisseerd door de vermaarde regisseur Robert Wilson, die alle vrijheid kreeg van Abramovic. Willem Dafoe speelt de verteller en Marina zelf speelt de rol van haar moeder, een moeder die haar mishandelde en klein hield. De rol valt haar zwaar, iedere keer voor ik het toneel op moet huil ik, vertelt Abramovic in een interview. Toch speelt ze de rol. Antony, die we voornamelijk kennen van ‘Antony and the Johnsons’ speelt vier kippevelliedjes, dan huilt de toeschouwer.

De Ketefactorij laat het proces in wording van de productie en de uitvoering zien. De expositie toont: foto’s van de repetities geschoten door de stagiair van Abramovic, een aantal verstilde dramatische momenten uit de voorstelling, originele schetsen van het toneelbeeld, een video van een performance van Abramovic, een reliek van de voorstelling, zelf gecomponeerde liederen van Antony, en een documentaire, die eigenhandig door de samenstellers van de expositie is geschoten. Hoe krijgen ze dat toch voor elkaar, bij de ketelfactorij, om al dat materiaal bij elkaar te krijgen?


Deze verzameling dwingt je om de voorstelling op verschillende niveaus te beschouwen, we kijken door de bril van de kunstenaar, de regisseur, de componist en de acteur. Een grote verzameling grove schetsen, toont ons het denkwerk van de regisseur, Robert Wilson. Hij is een beelddenker, hij denkt door te schetsen. Zijn schetsen lijken op het eerste gezicht op krabbels die gemaakt worden tijdens het telefoneren, een verzameling vlug gearceerde vlakken, met hier en daar zwevende donkere kruisende lijnen. Deze ‘krabbels’ zijn het directe denkwerk van de regisseur, en tonen ons het complete toneelbeeld. Rondom de tekening zijn flarden tekst te lezen zoals “art must be beautiful, “ of “perhaps text read”. De regisseur heeft zo’n beeldend vermogen dat hij met een enkele tekening een volledige scene tot leven kan wekken. De video die wordt getoond is getiteld “Confession”. Een groot scherm wordt gevuld met een ezel, waartegenover Abromovic, plaats heeft genomen. Onder in beeld komt een tekst langs. Deze tekst is een verzameling biechten, soms schokkend, soms knullig. Het lijkt of Abramovic alles wat ze ooit fout heeft gedaan opbiecht aan de ezel, alleen kijkt hij er niet erg van op. Deze video toont ons de teksten die ook in de voorstelling worden gebruikt, maar met name zien we het schrille contrast, tussen de statische, minimale performances, waar Abramovic zo beroemd mee is geworden en de groteske opera-achtige voorstelling, die onlangs is gespeeld.

We zien botsingen tussen de conceptuele denker en de beelddenker, we zien een confrontatie tussen theater en performancekunst, we zien de ratio het onderbewuste uitdagen. Deze conflicten laten vragen rijzen. Moet bloed op het toneel ketchup of echt bloed zijn? Is in het theater een dreigement met een nep-pistool een slecht dreigement? Kun je jezelf spelen, sterker, kan Marina Abramovic zichzelf spelen?

Alleen nog dit weekend is deze intieme, doch inhoudsvolle beschouwing, in de vorm van een expositie, te zien in Schiedam in de ‘Ketelfactory’. Grote complimenten voor deze instelling.