Hoe wij naar kunst kijken zegt veel over een kunstwerk. Hoe mensen naar kunst kijken zegt ook heel erg veel over die mensen. Dat is prachtig te zien in I See A Woman Crying (Weeping Woman), een videowerk van Rineke Dijkstra. Het werk is te zien in de tentoonstelling Viewpoint, in het Huis Marseille.
 

Haar video bestaat uit drie camerastandpunten van dezelfde scene; een groepje Britse schoolkinderen analyseert het schilderij Dora Maar van Picasso, uit 1937. We zien ze door die drie standpunten, waardoor geen van de leerlingen centraal lijkt te staan. De kinderen en het kunstwerk zijn een kleine eeuw van elkaar ontstaan, een eeuw waarin beeldcultuur opkwam en ingrijpend veranderde.
Daarom is het des te fascinerender om te zien wat deze kinderen allemaal uit het werk halen. De vrouw huilt, zij is verlaten, haar kinderen zijn dood, allerlei gruwelijkheden komen voorbij. Maar net wanneer de kijker de indruk krijgt dat deze sombere interpretaties misschien niet aan het schilderij liggen, maar dat er intens gedeprimeerde kinderen zijn gefilmd, gooit een van de kinderen het roer om. In de film zit één jongetje, iets kleiner dan de rest, dat blijft volhouden dat er niks aan de hand is. Volgens hem huilt ze uit blijdschap. Al vrij snel durft het jongetje niks meer te zeggen, bij gebrek aan bevestiging van deze gedachte. Dit meest veelzeggende stuk van de video laat zien hoe sterk de groepsgeest werkt, een kind dat niet vrolijk durft te zijn omdat iedereen om hem heen de situatie bleu in ziet.


Wat er allemaal los kan komen in de aanwezigheid van kunst is ook het kernelement in You and my Friends van de Amerikaanse fotograaf Ryan McGinley, maar dan van een totaal andere kant. Hij fotografeerde vier jaar lang de gezichten van het publiek bij grote muziekfestivals en presenteert al die portretten in lijstjes in een raster. Initieel lijken ze hetzelfde te doen want ook zij tonen de reactie van de toeschouwers. In het werk van Dijkstra zie je bij de kinderen de tandwielen draaien in hun hoofd; ze kijken, denken, bespreken en denken verder. In het werk van McGinley is het precies de andere kant; de ongeremde ervaring. Het publiek bij de muziekvoorstellingen laat alle emoties los, ze zijn duidelijk blij, euforisch, geroerd of gekluisterd aan wat ze zien. Er zijn geen diepere, specifieke gedachten die ontdaan worden van eventuele twijfel, het is de pure ervaring van kunst, ze gaan er allemaal in op.


Deze twee kunstwerken geven daarmee een compleet beeld van wat kunst met ons kan doen. We kunnen er volledig in opgaan, alles loslaten en worden als groep een universele beschouwer. Tegelijk kunnen we uren geconcentreerd denken, analyseren en ontleden, op zoek naar de kern van wat we zien, op zoek naar waarom we voelen wat we voelen. Een Picasso bekijken of een concert bijwonen zijn beide zijn vrij standaard activiteiten. We doen het vaak uit gewoonte, of als een dagje uit, als een vorm van toerisme maar in Viewpoint wordt duidelijk dat de ervaring zo veel dieper gaat dan we misschien verwachten.



Viewpoint is te zien in Museum voor Fotografie Huis Marseille, in Amsterdam, tot en met 9 december 2012. Huis Marseille is geopend tussen 11.00 en 18.00.
www.huismarseille.nl