Identiteit staat regelmatig centraal in exposities van het Joods Historisch Museum. De vraag wie iemand is wordt vaak beantwoord via de historische achtergrond. De exposities zijn meestal (maar niet altijd) van Joodse kunstenaars, over Joodse geschiedenis en identiteit. Met de expositie Black Box, het eerste project van William Kentridge wat in Nederland te zien is, slaat het museum weer de weg in van Joodse kunstenaar, maar niet het Joodse lijden.
 

Het werk gaat over de Duitse kolonisatie in Zuid-West Afrika, wat nu Namibië is. In 1904 besloten de Duitsers dat de Hererostam moest verdwijnen van hun bodem, wat de eerste genocide van de twintigste eeuw als gevolg had. Door de erkenning van dit feit, door de Verenigde Naties, begon Kentridge, zelf een Joodse, blanke Zuid-Afrikaan, zich vragen te stellen. Hij verwerkt zijn vragen over toedracht, medeplichtigheid, verwerking, verdriet en verzoening in zijn werk. Hij noemt het kunstwerk dan ook een Trauerarbeit, verwijzend naar de opvatting van Sigmund Freud dat een nabestaande zijn verlies kan verwerken door het trauma te herbeleven.


Als toeschouwer wordt dat trauma behoorlijk herleeft. Het werk is onheilspellend, dreigend en zeer beladen. Marlene Dumas beschrijft het werk als heel ontroerend, maar niet drammerig. Dat is ook precies de kern van de installatie; de beelden en hun betekenis vloeien over de bezoeker heen, zonder te hameren op hoe erg alles was.


Black Box is een mechanisch theater waarin gedurende 23 minuten zes mechanische figuren beurtelings optreden tegen een geprojecteerde achtergrond van geanimeerde houtskooltekeningen. Circa vijftig tekeningen, die Kentridge maakte tijdens het ontstaansproces van de Black Box installatie, zijn rondom het theater te zien. Philip Miller schreef de muzikale compositie, waarin hij fragmenten uit Mozarts Zauberflöte en Namibische muziek verwerkte
Net zoals het uiteindelijke werk zijn de tekeningen zwaarmoedig en ontroerend. De rauwheid van het materiaal, voornamelijk houtskool, onderstreept de worsteling van Kentridge.



Kentridge verwoordt zijn werk zelf als 'politically concerned, but distanced', maar laat ons zien dat zelfs op een afstand de ervaring niet minder waardevol is.
De tentoonstelling Black Box/Chambre Noire organiseert het JHM in samenwerking met de Deutsche Bank en de Solomon R. Guggenheim Foundation. Black Box is te bezoeken in het Joods Historisch Museum, tot en met 25 november, dagelijks geopend van 11.00 tot 17.00.
www.jhm.nl

De opening van Black Box